به گزارش شبکه خبری سیانان، هیچ گونهای برای همیشه باقی نمیماند و انقراض پدیدهای طبیعی در مسیر تکامل حیات است. با این حال، حداقل پنج بار در تاریخ زمین فاجعهای بیولوژیکی سیاره را در بر گرفته و اکثریت قریببهاتفاق گونههای زنده را در مقیاس زمانی زمینشناسی از بین برده است. معروفترین این رویدادها برخورد سیارکشکل ۶۶ میلیون سال پیش بوده که دایناسورها و بسیاری دیگر را نابود ساخت.
دانشمندان بر این باورند که این آخرین رویداد از این دست نخواهد بود. تعداد زیادی از محققان استدلال میکنند که اکنون در میانهی ششمین انقراض دستهجمعی قرار داریم؛ نه به دلیل برخورد سنگ فضایی، بلکه بر اثر گسترش فراتر از حد و تأثیرات مخرب یک گونه هومو ساپینس. انسانها زیستگاهها را تخریب کردهاند و عامل بروز بحران اقلیمی شدهاند.
نتایج محاسبات منتشرشده در نشریه PNAS حاکی است که گروههای گوناگون گونههای حیوانی با سرعتی ۳۵ درصد بیشتر از نرخ معمول از بین خواهند رفت. اگرچه در هر انقراض دستهجمعی برندگان و بازندگانی وجود داشته، هیچ دلیلی وجود ندارد که انسانها در میان بازماندگان باشند. جراردو سبالوس، بومشناس دانشگاه مکزیک، هشدار میدهد که این انقراض کل بیوسفر را به وضعیتی میرساند که ادامه حیات برای بشریت غیرممکن شود.
سبالوس میافزاید تنوع زیستی در درازمدت بهبود مییابد، اما پیشبینی برندگان بسیار دشوار است. بسیاری از بازندگان در انقراضهای پیشین گروههای بسیار موفقی بودند. علیرغم تفاوت علل انقراض پنجم، درک آنچه در این دورههای دراماتیک رخ داده و نتایج پس از آن میتواند راهنمای ما باشد. مایکل بنتون، استاد دیرینهشناسی مهرهداران در دانشگاه بریستول، تأکید میکند ما باید از گذشته درس بگیریم، زیرا این تنها مجموعه دادههاست که تکامل و تطبیق را نشان میدهد.
یک روز واقعا بد سیارک قاتل دایناسورها و ناهنجاری ایریدیوم
مطالعه فسیلها توسط دیرینهشناسان قرنها سابقه دارد، اما علم انقراض دستهجمعی نسبتا تازه است. تاریخگذاری رادیومتریک بر پایه تجزیه طبیعی عناصر رادیواکتیو همچون کربن، در نیمه دوم قرن بیستم توانایی تعیین دقیق سن سنگهای باستانی را فراهم کرد. این پیشرفت زمینه کار لویی آلوارز، فیزیکدان برنده نوبل، و پسرش والتر، استاد علوم زمین در برکلی، را با دو همکار دیگر هموار ساخت. در ۱۹۸۰ مقالهای شگفتانگیز درباره ناهنجاری ایریدیوم منتشر کردند لایهای رسوبی با ضخامت یک سانتیمتر غنی از ایریدیوم، عنصری نادیر در سطح زمین اما فراوان در شهابسنگها. این ناهنجاری که ابتدا در ایتالیا، دانمارک و نیوزلند شناسایی شد، به برخورد سیارک بزرگی نسبت داده شد و دقیقا لحظه ناپدید شدن دایناسورها را نشانهگذاری میکرد.
ناهنجاری ایریدیوم که ابتدا با شک مواجه بود، در نقاط بیشتری جهان دیده شد. یک دهه بعد محققان تفنگ دود را شناسایی کردند دهانهای ۲۰۰ کیلومتری در سواحل یوکاتان مکزیک. سنگ و رسوب آنجا ترکیبی مشابه لایههای ایریدیوم داشت و دانشمندان فرض کردند دهانه چیکشلوب ناشی از ضربه سیارک است.

محققان معتقدند ناهنجاریهای دیگر در سراسر کره زمین ناشی از پراکندگی زبالهها در زمان برخورد بودهاند. اکثر دیرینهشناسان اکنون پذیرفتهاند که این سیارک عامل انقراض کرتاسه بوده است. این رویداد باعث سرد شدن جهانی شد گرد و غبار، دوده و گوگرد مانع رسیدن نور خورشید شدند و فتوسنتز، فرآیند کلیدی حیات، متوقف گشت. مکان فسیلی در داکوتای شمالی جزئیات بیسابقهای از آن روز و عواقب سریع آن ارائه کرده است زبالهها بر ماهیها باریدند و سونامیهای عظیم دایناسورها و موجودات دیگر را هلاک کرد. حتی مشخص شده سیارک در بهار به زمین برخورد کرده است.
ناپدید شدن دایناسورها جهانی را شکل داد که در آن پستانداران و در نهایت انسانها توانستند رشد کنند. دایناسورها بازندههای کامل نبودند؛ پرندگان امروز از خویشاوندان کوچکتر تیرانوساروس رکس تکامل یافتهاند. پس از کشف آلوارز، به نظر میرسید برخورد صخره فضایی مکانیزم کلی همه انقراضها باشد، اما بنتون تأکید میکند تنها انقراض کرتاسه بهطور قابلاعتمادی به سیارک مرتبط است. مکانیزم متفاوتی عدة انقراضهای کوچکتر و حداقل دو انقراض دستهجمعی بزرگ را توضیح میدهد.
آتشفشانهای آخرالزمانی و گرمایش سیاره
پدیدهای به نام هایپرترمال یا گرمایش ناگهانی سیاره، بخش بزرگی از حیات را نابود کرده است. این رویدادها الگوی قابلپیشبینیای دارند فوران آتشفشانی، انتشار دیاکسید کربن، گرمایش زمین، باران اسیدی و اسیدی شدن اقیانوسها.

بزرگترین فاجعه تمام دورهها، انقراض آخر پرمین ۲۵۲ میلیون سال پیش، رخ داد. بنتون در کتابش مینویسد نزدیک به ۹۵ درصد گونهها در خشکی و دریا بر اثر گرمایش با افزایش دمای ۱۰ تا ۱۵ درجه سانتیگراد نابود شدند. این مرگ بزرگ ناشی از فورانهای ابرآتشفشانی بود که گازهای گلخانهای را در مساحتی بهاندازه استرالیا در تلههای سیبری اوراسیا بیرونریخت. بارش اسیدی شدید گیاهان را هلاک کرد و سطح زمین را صخرهای ساخت، زیرا خاک غنی به اقیانوسها شل کرد و آنها را پر از مواد آلی نمود. با این حال، موجودات گوناگونی در خلأ پس از آن ظهور یافتند و راههای تازه وجود با ویژگیهایی چون پر، مو و حرکت سریع را. بنتون میگوید یکی از تغییرات بزرگ در خشکی، افزایش عظیم انرژی در همه چیز بوده؛ برخی حیوانات به نوعی خونگرم شدند، چرا که پرها در دایناسورهای اولیه تریاس و مو در ریشه پستانداران ردیابی میشوند.
سرد شدن و افت سطح دریا
دمای پایینتر و افت شدید سطح دریاها، بهترتیب حدود ۱۰ درجه سردتر و ۱۵۰ متر پایینتر، نقشی کلیدی در اولین انقراض دستهجمعی شناساییشده، آخر اردویسین، ایفا کردند. این رویداد نزدیک به ۴۴۴ میلیون سال پیش، ۸۰ درصد گونهها را در زمانی که زندگی بیشتر به اقیانوسها محدود بود، نابود کرد. علت مرگ، صفح یخ عظیم گندوانا (آمریکای جنوبی، آفریقا، قطب جنوب و استرالیا) بود که در اردویسین بر فراز قطب جنوب در حرکت بوده. وقتی یک توده خشکی ناحیه قطبی را میپوشاند، کلاهک یخ نور خورشید را منعکس میکند، ذوب را کند میسازد و سطح دریاهای جهان را پایین میآورد.
ششمین انقراض جمعی واقعیت در پیشرو
تعداد فزایندهای از دانشمندان معتقدند ششمین انقراض دستهجمعی با بزرگی برابر پنج رویداد قبلی، از ۱۰ هزار سال پیش آغاز شده، چون انسانها در سراسر جهان تأثیر خود را نشان دادهاند. دودو، ببر تاسمانی، بایجی یا دلفین یانگتسه و کرگدن سیاه غربی تنها نمونههایی از گونههایی هستند که در انقراض هولوسن یا آنتروپوسن ناپدید شدهاند.

سبالوس میگوید دستههای کامل گونهها یا جنسهای مرتبط در حال ناپدید شدن هستند، فرآیندی که کل اکوسیستمها را تحت تأثیر قرار داده و بقای نوع بشر را به خطر میاندازد. او و پل ارلیش، زیستشناس حفاظتی استنفورد، ۵۴۰۰ جنس از حیوانات مهرهدار (بهجز ماهیها) را بررسی کردند. تحلیل نشان داد ۷۳ جنس در ۵۰۰ سال اخیر منقرض شدهاند. این روند بسیار سریعتر از نرخ طبیعی انقراض بدون تأثیر خارجی است. محققان برآورد میکنند در غیاب انسان، ناپدید شدن این ۷۳ جنس ۱۸ هزار سال طول میکشید. علل متفاوتاند تغییر کاربری زمین، از بین رفتن زیستگاه، جنگلزدایی، کشاورزی فشرده، گونههای مهاجم، شکار بیرویه و بحران اقلیمی؛ اما ریشه مشترک همه، نقش انسان است.
الوس به انقراض کبوتر مسافرتی، تنها گونه جنس خود، به عنوان مثالی از اثر آبشاری از دست دادن یک جنس بر اکوسیستم گستردهتر اشاره کرد. از بین رفتن این پرنده بر اثر شکار بیپروا در قرن نوزدهم، رژیم غذایی بشر در شرق آمریکای شمالی را محدود کرد و به موشهای پا سفید، پناهدهنده باکتریهای عامل بیماری، فرصت رشد داد. برخی دانشمندان معتقدند این انقراض همراه با عوامل دیگر، عامل اصلی افزایش بیماریهای منتقله از طریق کنهها همچون بیماری لایم شده که انسانها و حیوانات را یکسان مبتلا میسازد.
به گفته سبالوس، تنها کارهای مخرب بشر نهتنها پتانسیل دارد کیفیت حیات ما را در درازمدت کاهش دهد، بلکه اثرات موجدار آنها در نهایت میتواند برنده شدن ما به عنوان یک گونه را مختل کند. او افزود هرگاه ما جنسهایی را از دست میدهیم، تنوع ژنتیکی، تاریخ تکاملی و خدمات اکوسیستمی بیشتری را که از اهمیت بالایی برخوردارند، از دست میدهیم.
در حالی که شاخههای درخت حیات در حال ناپدید شدناند، توزیع گونههای جانوری خاص در حال همگن شدن است جهان امروز خانه نزدیک به ۱۹.۶ میلیارد مرغ، ۹۸۰ میلیون خوک و ۱.۴ میلیارد گاو است. پرورش فشرده حیوانات میتواند عامل شیوع بیماریهایی چون آنفلاوانزای مرغی شود که در مزارع نفوذ کرده و خطر سرریز در پرندگان مهاجر وحشی را افزایش میدهد. حیوانات مزرعه دیگر به عنوان میزبان ویروسها عمل میکنند که انسان را آلوده کرده و پتانسیل تشکیل پاندمیهایی چون کووید-۱۹ را دارند.
بیماری لایم نوعی عفونت اسپیروکتی چندسیستمی است که حداقل سه گونه از جنس بورلیا، از جمله بورلیا بورگدورفری، عامل آناند. این عوامل از طریق نیش کنههای سختپوست منتقل میشوند. آهو و موش در چرخه انتقال این بیماری نقش مهمی دارند. مهمترین علائم شامل تب، سردرد، خستگی، افسردگی و خارش پوستی میباشد.
تحلیل عمیقتر الگوهای انقراضهای گذشته نشان میدهد که سیاره زمین استقامت بینهایت ندارد و نقاط عطف بیولوژیکی میتوانند به سرعت فرا روندها را معکوس کنند. در انقراض پرمین، سیستم اقلیمی به نقطهای رسید که بازگشت از آن هزاران سال طول کشید؛ امروز انتشار گازهای گلخانهای با سرعتی غیرمسبوق رخ میدهد که فرصت تطبیق طبیعی را از گونهها سلب میکند. درک این مکانیزمها تنها برای حفظ تنوع زیستی حیاتی نیست، بلکه برای پیشبینی و مدیریت ریسکهای وجودی بشریت در دهههای آینده ضروری است.
در جمعبندی، مین انقراض دستهجمعی نه یک پیشبینی دور، بلکه یک واقعیت در حال وقوع است که سرعت و مقیاس آن مستقیما به گزینههای جمعی و فردی بشر در مدیریت منابع، انرژی و سیاستهای محیطزیست وابسته است.درینههای زمین شاهدی بر آن هستند که حیات همیشه راهی برای ادامه مییابد، اما سوال اصلی این است که آیا بشریت در میان بازماندگان آن راه خواهد بود یا خیر. پاسخ به این سوال در تصمیماتی است که امروز اتخاذ میکنیم.





