به گزارش خبرگزاری تخصصی علوم پزشکی، سالها انتظار میرفت واکسنهای درمانی سرطان بتوانند سیستم ایمنی را برای شناسایی و نابودی تومورها آموزش دهند، اما نتایج بالینی تا پیش از این بسیار در سطح انتظارات باقی مانده بود. محققان موسسه فناوری ماساچوست اکنون با بهرهگیری از پروتئین رایج خون، یعنی آلبومین، مسیری نوین را گشودهاند که میتواند چالش انتقال موثر مولکولهای واکسن به غدد لنفاوی را حل کند.
دارل اروین، استاد مهندسی بیولوژیکی و علوم مواد در موسسه فناوری ماساچوست و عضو مؤسسه کخ برای تحقیقات یکپارچه سرطان، تأکید میکند که تلاشهای فراوانی برای افزایش کارایی واکسنهای سرطانی انجام شده است. همکار او، هایپنگ لیو، حدود پانزده سال پیش متوجه شد که ناتوانی واکسنهای پپتیدی در رسیدن به مقادیر کافی غدد لنفاوی، مانع اصلی القای جواب ایمنی قوی است. این كشف مبنای رویکردی شد که اکنون در مراحل بالینی نتایج برجستهای ثبت کرده است.
پیشرفتی غیرمنتظره در حملکنندههای نانو
در حین تست نانوذرات میسلی برای انتقال پپتیدها، لیو مشاهده کرد که میسلهای کنترلی با پیوند ضعیف، برخلاف انتظار، جواب ایمنی قویای را برانگیختهاند. این پدیده او را به سمت بررسی تعامل آلبومین — پراکندهترین پروتئین در خون و مایعات بافتی — با سیستم لنفاوی راهنمایی کرد. پژوهشگران سپس واکسنی طراحی کردند که از دنبالههای لیپیدی برای اتصال زنجیرههای پپتیدی به مولکولهای آلبومین بهره میبرد. این رویکرد بینظیر، جواب سلولهای را در مدلهای موش مبتلا به ویروس ایدز، سرطان پوست و سرطان دهانه رحم، ده برابر بیشتر از پپتیدهای منفرد افزایش داد.
تحلیلهای پی در پی نشان داد که ادغام این واکسن با درمان سلولهای تی گیرنده آنتیژن کیمریک (CAR )، در شصت درصد تومورهای جامد موش، نابودی کامل را به همراه آورد. این موفقیت بیسابقه در مدلهای تومور جامد، افقهای تازهای برای درمانهای سلولی که تا کنون بیشتر در سرطانهای خونی مانند لوسمی موثر بودند، باز کرد.
نکته قابل توجه در این میان، نقش حیاتی به عنوان یک حملکننده طبیعی و بیخطر است که بدون نیاز به وکتورهای ویروسی یا لیپیدهای مصنوعی پیچیده، پپتیدهای آنتژیجنیک را مستقیما به کپسول غدد لنفاوی میرساند. این ویژگی نه تنها سمیت احتمالی را کاهش میدهد، بلکه تولید و انبارداری واکسن را هم سادهتر و ارزانتر میسازد، عاملی که برای دسترسی جهانی به درمانهای پیشرفته حیاتی است.
از آزمایشگاه تا بالینسازی
با تکیه بر این اکتشافات، اروین و تیمش در سال ۲۰۱۶ شرکت الیسیو تراپیتیکس را تأسیس کردند تا پلتفرم مبتنی بر آلبومین، یعنی، را به یک درمان بالینی برسازند. این واکسن پپتیدهای مرتبط با لیپید را با یک ادجوانت ایمنی ترکیب کرده و نیاز به مهندسی پیچیده سلولهای بیمار را از بین میبرد. کارآزمایی بالینی در سال ۲۰۲۱ آغاز شد و روی بیمارانی با جهش ژن KRAS در آدنوکارسینوم مجرای پانکراس (PDAC) — سرطان تهاجمی با گزینههای درمانی محدود — متمرکز گردید.
به طور همزمان هفت نوع جهش KRAS را هدف قرار میدهد که بخش قابل توجهی از موارد PDAC را پوشش میدهد. نتایج فاز یک، منتشر شده در سال ۲۰۲۴ در مجله، نشاندهنده پیشرفت قابل توجهی است. در بیست و پنج بیمار مشارکتکننده، هشتاد و چهار درصد افزایش معنادار در سلولهای ضد تومور نشان دادند، و در بیست و چهار درصد، نشانگرهای زیستی باقیمانده تومور در خون از بین رفت. بیماران با جواب ایمنی قوی، هشتاد و شش درصد کاهش خطر پیشرفت بیماری یا مرگ را تجربه کردند، که پتانسیل پیشگیری از عود تومور را تایید میکند.
این دستاوردها تنها یک گام اول هستند. محققان اکنون روی توسعه نسل دوم واکسنهای ین-محور برای طیف وسیعتری از سرطانها، از جمله سرطان ریه و، تمرکز دارند. همزمان، ترکیب این پلتفرم با موانع نقاط کنترل ایمنی در کارآزماییهای جدید در حال ارزیابی است، تا اثرهمافزایی احتمالی در تومورهای مقاوم به درمان بررسی شود. اگر نتایج فاز دو و سه این الگو را تایید کنند، ما ممکن است در آستانه تغییر پارادایم در درمانهای درمانی سرطانهای جامد قرار داشته باشیم.





