مسیر حذف کالاهای پروتئینی مرغوب مانند گوشت قرم و در مرحله بعد انواع گوشتهای سفید از سفرههای طبقه کارگر از سالهای میانه دهه ۹۰ خورشیدی آغاز شده است. این روند در سال ۱۳۹۸ با گرانی یکباره بنزین و شوکدرمانی ناگهانی اقتصاد در مسیر صعود قرار گرفت و از سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ وارد فاز جدیدی شد. علیرضا خرمی، فعال کارگری و عضو شورای اسلامی کار شرکت پلیاکریل اصفهان، این مرحله را حذف کامل پروتئین باکیفیت از سفرههای زحمتکشان مینامد.
رکورد تورم در اقلام پروتئینی
همزمان با این شرایط، شاخصهای تورمی اقلام خوراکی همچنان با شدت بالا ادامه دارد. جدیدترین دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهد در بهمنماه ۱۴۰۲، ۳۸ درصد اقلام خوراکی منتخب تورم سالانهای بالاتر از نرخ تورم نقطهای نقاط شهری (۳۶.۲ درصد) داشتهاند. از ۵۳ قلم خوراکی منتخب در نقاط شهری، ۲۰ قلم افزایش قیمت سالانه بیش از نرخ تورم کل را ثبت کردهاند. در میان این اقلام، انواع پروتئین همچنان رکورددار تورم سالانه هستند.
دادههای مرکز آمار ایران مشخص میکند در بهمن امسال، اقلام ماهی قزلآلا با ۳.۲ درصد، گوشت گوسفند با ۲.۹ درصد و کنسرو تن ماهی با ۲.۰ درصد بیشترین افزایش قیمت را نسبت به ماه قبل داشتهاند.
تخممرغ تنها پروتئین در دسترس
در این اوضاع، حقیقت تلخ این است که با حذف گوشت قرمز و سفید از سفرههای فرودست، تخممرغ به تنها کالای پروتئینی تبدیل شده است. یک کارگر شهرداری ایرانشهر میگوید چند بار در هفته، در فهرست غذایی کارگران و طبقات کمدرآمد کشور ظاهر میشود. این کارگر که سالها در انتظار مرتب شدن پرداخت حقوق و مزایای مزدی است، اضافه میکند هر ماه که برای خرید میرویم، با سبدی خالیتر از ماه قبل به خانه برمیگردیم. بقای ما فقط با تخممرغ میسر شده است، فقط نان و تخممرغ؛ حبوبات هم در سالهای اخیر به شدت گران شده، باید بگویم تخممرغ هم گران است ولی راه دیگری برای بقا باقی نمانده.
نشانههای این واقعه در اظهارات مقامات رسمی نیز دیده میشود. یازدهم اسفندماه، رئیس اتحادیه مرغ تخمگذار تهران اعلام کرد روزانه ۳۷۰۰ تا ۳۸۰۰ تن و ماهانه ۱۰ تا ۱۵ هزارتن تخممرغ در کشور تولید میشود. مصرف تخممرغ بالا رفته، چون ارزانترین کالای پروتئینی بوده و در نیمه دوم سال نیز تقاضا بیشتر میشود. سرانه مصرف تخممرغ در کشور در سالهای اخیر به نزدیک ۱۴ تا ۱۵ کیلوگرم رسیده است.
۶۰۰ برابری قیمت دلار در ۶۰ سال
در چنین شرایطی، با توجه به صعود بیسابقه قیمت ارز در کشور برای چندمین بار در سالهای اخیر، گمان گرانی و تورم بیشتر در آینده نزدیک — از اولین ماه سال بعد — یک احتمال جدی است. احسان سلطانی، کارشناس اقتصادی، در نموداری با عنوان ۶۰ سال قیمت دلار در ایران مسیر صعود سهمگین قیمت دلار را ترسیم کرده و میگوید جای تاسف دارد که بعد از ۵ سال شوکهای پی در پی قیمت ارز و افزایش بیسابقه آن، باز هم سفتهبازان و رانتیها از سرکوب قیمت ارز گلایه میکنند، در حالی که این نمودار صعودی، جز فقر و فلاکت برای مردم حاصلی نداشته است.
نمودار مشخص میکند در فاصله سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۴۰۲، قیمت دلار در کشور ۶۰۰ درصد افزایش داشته است. صعود قیمت دلار در دهه اخیر نسبت به همه دهههای قبل بیسابقه بوده؛ در سال ۱۳۹۲، پس از یک شوک ارزی، قیمت دلار به نزدیک ۳ هزار تومان رسید، در حالی که در روزهای ۱۲ و ۱۳ اسفند قیمت دلار در بازار آزاد و صرافیها به نزدیک ۶۰ هزار تومان رسیده است. به عبارتی در یک بازه ده ساله، دلار ۲۰ برابر گران شده است.
سبد معیشت واقعی چقدر است؟
با این صعود سنگین، چگونه سفرههای کارگران و سطح زیستی آنها از نابودی مصون بماند؟ افزایش چندباره نرخ ارز، خبر از تداوم نمودارهای تورمی با شدت بیشتری میدهد. بر پایه آخرین محاسبات، سبد معیشت خانوارهای کارگری (حداقل هزینههای زندگی در یک ماه) بر پایه دادههای تورمی آذرماه در کلانشهرها به بیشتر از ۲۸ میلیون تومان رسیده است. اگر دادههای تورمی بهمن ۱۴۰۲ مبنا قرار گیرد و با احتساب اینکه اقلام خوراکی به خصوص پروتئینی، رکورددار تورم بهمن ماه بودهاند، سبد معیشت واقعی این روزها رقم بالاتری دارد.
علیرضا خرمی در این رابطه با اصرار بر اینکه اکنون نوبت دولت و وزیر کار و همکاران تعیینکننده حقوق و دستمزد است که چشم خود را بر روی حقیقت باز کنند و ببینند کارگران دیگر نان در سفره ندارند میگوید کارگران با این حقوقهای ناچیز شرمنده اولاد و خانواده خود میباشند. حداقل حقوق کارگران ۷ تا ۸ میلیون تومان است اما چندین ماه است که سبد معیشت از مرز ۲۳ میلیون تومان عبور کرده است. انتظاری که کارگران دارند این است که حداقل امسال سبد معیشت را واقعی ببینند و سیاسی به قضیه مزد نگاه نکنند.
این فعال صنفی اصرار میکند اگر دادههای تورمی بهمن را مبنای کار قرار دهند و وزن اقلام در سبد معیشت را واقعی در نظر بگیرند، حتما رقم سبد معیشت در کلانشهرهای کشور از ۳۰ میلیون تومان هم فراتر رفته است. امروز نرخ واقعی سبد معیشت بیتردید بیشتر از سی میلیون تومان است و در این میان، تنها یک سوال باقی میماند آیا اگر قرار باشد همانطور که وزیر کار ادعا کرده فقط ۲۰ درصد به حقوق ۷ تا ۸ میلیون تومانی کارگران بیفزایند، تنها گزینه بقا یا همان تخممرغ هم به یک دفعه بال درنمیآورد و از سفرههای خالی کارگران حداقلبگیر پرواز نمیکند؟





