>> کالابرگ الکترونیک تا رمضان ۲۵ میلیون نفر از دهکهای پایین درآمدی مشمول میشوند > وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی احمد میدری در گفتوگویی اختصاصی از پیشرفتهای قابلتوجه در اجرای طرح کالابرگ الکترونیک خبر داد. بر اساس گزارشهای رسیده، دولت تدابیر لازم را برای راهاندازی این طرح پیش از ماه مبارک رمضان تدوین کرده است.
این اقدام در راستای حمایت از معیشت اقشار کمدرآمد و اجرای دستورات رئیسجمهور و درخواستهای مجلس شورای اسلامی صورت میگیرد. اعتبار ۱۵ هزار میلیارد تومانی برای اجرای طرح در جلسات ستاد هماهنگی اقتصادی دولت، مبلغ ۱۵ هزار میلیارد تومان (۱۵ همت) برای اجرای طرح کالابرگ اختصاص یافته است. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به عنوان مجری اصلی این طرح تعیین شده است.
مکانپذیر خواهد بود.
تغییرات در جمعیت مشمولان نسبت به مراحل قبلی طرح کالابرگ در آغاز تنها ۳ دهک پایین درآمدی را هدف قرار داده بود، اما در ماه دوم اجرا، ۴ دهک دیگر اضافه شده و جمعیت مشمولان به حدود ۵۰ میلیون نفر رسیده بود. با این حال، با توجه به اعتبار فعلی ۱۵ هزار میلیاردی، وزیر کار تخمین زده است که در این مرحله حدود ۲۵ میلیون نفر (نزدیک به ۳ دهک پایین درآمدی) قادر به استفاده از این طرح خواهند بود.
محاسبه میشود. اگر الگوی اجرای طرح فجرانه دولت سیزدهم تکرار شود، این مبلغ میتواند به صورت ۲۰۰ هزار تومان ماهیانه در طول ۳ ماه پرداخت گردد.
در این صورت یک خانوار ۳ نفره ماهیانه ۶۰۰ هزار تومان یارانه تشویقی دریافت میکند. این یارانه معادل ۵۰ درصد یارانه نقدی فعلی است (یارانه نقدی هر نفر در ۳ دهک پایین ۴۰۰ هزار تومان در ماه است). بنابراین طرح کالابرگ میتواند به عنوان یک حمایت موقت و تشویقی، قدرت خرید اقشار ضعیف را در ماه رمضان تقویت کند.
وری در شبکههای توزیع مرتبط استفاده نمایند.
جزئیات دقیقتر نحوه ثبتنام، نحوه پرداخت و لیست کالاهای مشمول در روزهای آینده توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام خواهد شد. >> مکانیزم اجرا و نحوه پرداخت یارانه کالابرگ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به عنوان مجری اصلی طرح کالابرگ، در حال تدوین دستورالعملهای اجرایی دقیق برای شناسایی مشمولان، نحوه ثبتنام و مکانیزم پرداخت یارانههاست.
بر اساس پیشنویسهای منتشر شده، مشمولان بایستی از طریق سامانههای الکترونیکی مربوطه (مانند سامانه یارانههای هدفمند یا اپلیکیشنهای بانکی متصل) درخواست مشارکت در طرح را ثبت نمایند. پس از تایید هویت و بررسی شرایط درآمدی، اعتبار یارانه به صورت اعتبار خرید در کیف پول الکترونیکی یا کارتهای بانکی اختصاصی واریز میشود.
این یارانه تنها برای خرید از فروشگاههای عضو شبکه توزیع کالابرگ (چینهای سوپرمارکتی، تعاونیها و فروشگاههای مجاز) قابل استفاده خواهد بود. هدف از این محدودیت، اطمینان از خرید کالاهای اساسی و جلوگیری از تبدیل یارانه به ارز نقدی است. لیست کالاهای مشمول شامل گندم، آرد، روغن، شکر، برنج، ماکارونی، حبوبات، مرغ، گوشت، لبنیات و مواد شوینده میشود که سبد اصلی مصرفی خانوارهای ایرانی را تشکیل میدهند.
چالشهای پیش رو و راهکارهای پیشنهادی با وجود اراده سیاسی قوی برای اجرای طرح پیش از رمضان، چالشهای عملیاتی قابلتوجهی وجود دارد. یکی از مهمترین چالشها، یکپارچهسازی دادههای نهادهای حمایتی (صندوق امداد امام خمینی، کمیته امداد، بهزیستی، سازمان ضامن و…) برای استخراج لیست دقیق ۲۵ میلیون مشمول است.
تداخل دادهها، اطلاعات بروز نشده و عدم پوشش کامل برخی اقشار آسیبپذیر، میتواند منجر به حذف ناخواسته مستحقین یا ورود غیرمستحقین شود. چالش دیگر، زیرساخت فنی و بانکی برای پرداختهای حجم بالا در بازه زمانی کوتاه است. واریز یارانه برای ۲۵ میلیون نفر در عرض چند روز، نیازمند پهنای باند تراکنشی بالا و ثبات سیستمهای بانک مرکزی و شبکه شتاب است.
وزارت تعاون در حال هماهنگی با بانک مرکزی و بانکهای عامل برای تست استرس سیستمها و اطمینان از عدم قطعی در روزهای اوج تقاضا (نزدیک رمضان) است. علاوه بر این، کنترل قیمتها در فروشگاههای عضو شبکه توزیع، چالش مدیریت است. تجربه طرحهای مشابه (مانند طرح فجرانه) نشان داده که بدون نظارت موثر، احتمال افزایش مصنوعی قیمتها در فروشگاههای مجاز وجود دارد.
سازمان حفاظت مصرفکننده و ستاد تدبیر اقتصادی باید مکانیزمهای نظارتی قوی برای مقایسه قیمتهای پیش و در طول طرح تدوین کنند. مقایسه با طرحهای پیشین فجرانه، یارانه نقدی و کارت الکترونیک طرح کالابرگ ترکیبی از تجربیات طرح فجرانه (دولت سیزدهم) و کارت الکترونیک یارانههای هدفمند است.
طرح فجرانه در سال ۹۳ با هدف کنترل تورم ناشی از هدفمندسازی یارانهها اجرا شد و یارانه تشویقی ۵۰ درصدی (۲۰۰ هزار تومان آن زمان) به ۳ دهک پایین پرداخت میشد. تفاوت اصلی کالابرگ، الکترونیک بودن کامل فرآیند و محدودیت مصرف به کالاهای اساسی است، در حالی که فجرانه به صورت نقدی یا کارت شارژ شده پرداخت میشد و محدودیت مصرفی نداشت.
در مقایسه با یارانه نقدی فعلی (۴۰۰ هزار تومان ماهیانه برای دهکهای پایین)، کالابرگ یک طرح مکمل و موقت است، نه جایگزین. یارانه نقدی پایهای و دائمی است، در حالی که کالابرگ به عنوان یک بازارچیان تشویقی برای مقابله با تورم ماه رمضان طراحی شده است. اگر طرح کالابرگ با موفقیت اجرا شود، میتواند الگوی جدیدی برای حمایتهای هدفمند و کالامحور در آینده باشد، به جای پرداخت نقدی مستقیم که تحت فشار تورم قرار دارد.
تأثیرات کلان اقتصادی طرح کالابرگ اقتصاددانان معتقدند اجرای موفق طرح کالابرگ میتواند تأثیرات چندجانبهای بر اقتصاد کلان داشته باشد. از یک سو، با هدایت تقاضا به سمت کالاهای اساسی و جلوگیری از انباشت کالا توسط واسطهها، میتواند به کنترل تورم ماه رمضان کمک کند.
تورم رمضان معمولاً ناشی از افزایش تقاضا برای مواد غذایی است؛ یارانه کالابرگ با تامین بخشی از قدرت خرید، از کاهش قدرت خرید واقعی جلوگیری میکند بدون اینکه نقدینگی اضافه به اقتصاد تزریق شود (چون یارانه فقط در حلقه خرید کالا گردش میکند). از سوی دیگر، این طرح میتواند تقاضای موثر برای تولیدات داخلی را تقویت کند.
اگر کالاهای مشمول طرح عمدتاً از تولیدکنندگان داخلی تامین شوند، سفارشات پیشفروش به کارخانهها و مزارع افزایش مییابد که خود محفز تولید و اشتغال است. وزارت تعاون تأکید کرده که اولویت در تامین کالا با تعاونیهای تولیدی و کارخانههای داخلی است. خطر اصلی، احتمال افزایش بودجهای و ایجاد تخلخل مالی است. اگر اعتبار طرح از ۱۵ هزار میلیارد تومان افزایش یابد و از منابعुद्रی (چاپ پول) تامین شود، میتواند در میانمدت تورم را تشدید کند.
بنابراین انضباط مالی در تامین اعتبار، پیششرط موفقیت طرح است. دولت اعلام کرده که منبع تامین این ۱۵ همت، درآمدهای نفتی و مالیاتی پیشبینی شده در بودجه سالانه است، نه وام از بانک مرکزی. نقش تعاونیها و بخش خصوصی در زنجیره تامین وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بر نقش محوری تعاونیهای مصرفی و تولیدی در اجرای طرح کالابرگ تأکید دارد.
تعاونیها به عنوان بستر اصلی توزیع کالا در سطح شهرها و روستاها، میتوانند دسترسی مشمولان را در مناطق کمامکان تضمین کنند. همچنین تعاونیهای تولیدی (مانند تعاونیهای گندم، روغن، شکر و مرغ) میتوانند به عنوان تامینکنندگان مستقیم کالا عمل کرده و حاشیه سود واسطهها را کاهش دهند. بخش خصوصی نیز از طریق سوپرمارکتهای زنجیرهای و فروشگاههای مجاز در شبکه توزیع مشارکت میکند.
وزارت تعاون قراردادها را با این واحدها بر اساس قیمتهای سقف و تعهد تامین موجودی امضا میکند. شفافیت در قیمتگذاری و پرداختهای سریع به تامینکنندگان، شرط بقای اعتماد بخش خصوصی به طرح است. تجربه طرحهای قبلی نشان داده که تأخیر در پرداخت به تامینکنندگان، منجر به انصراف آنها و خلأ در تامین کالا میشود.
زمانبندی اجرایی و مراحل پیش رو بر اساس برنامهریزی اعلام شده توسط وزیر تعاون، مراحل اجرایی طرح کالابرگ به شرح زیر پیش میرود هفته اول نهاییسازی دستورالعمل اجرایی، امضای قراردادها با بانکهای عامل و تامینکنندگان کالا، راهاندازی سامانه ثبتنام مشمولان. هفته دوم آغاز ثبتنام مشمولان، تایید هویت و درآمدی، تست سیستمهای پرداخت و کیف پول الکترونیکی.
هفته سوم (پیش از رمضان) واریز اولین قسط یارانه (۲۰۰ هزار تومان) به کیف پول مشمولان تایید شده، افتتاح فروشگاههای عضو شبکه توزیع. ماه رمضان اجرای کامل طرح، پرداخت قسطهای دوم و سوم (در صورت تدوین برنامه ۳ ماهه)، نظارت بر قیمتها و کیفیت کالا، رسیدگی به شکایات مشمولان.
این زمانبندی چالشی است، اما وزیر تعاون با اشاره به تجربه اجرای طرحهای ملی در زمانهای محدود، اظهار امیدواری کرد که با همکاری همه دستگاهها، طرح به موقع راهاندازی شود. انتظارات مردم و انتقادات کارشناسان مردم و به ویژه اقشار کمدرآمد، انتظار دارند طرح کالابرگ بدون پیچیدگیهای اداری و با شفافیت کامل اجرا شود. انتقادات رایج در شبکههای اجتماعی شامل موارد زیر است تردید در صحت لیست مشمولان و احتمال حذف مستحقین واقعی.
نگرانی از افزایش قیمتها در فروشگاههای مجاز در برابر فروشگاههای آزاد. پیچیدگی ثبتنام برای سالمندان و افراد کمسواد دیجیتال. محدودیت خرید به فروشگاههای خاص و عدم آزادی انتخاب. احتمال عدم پرداخت قسطهای بعدی به دلیل کمبود اعتبار. کارشناسان اقتصاد اجتماعی توصیه میکنند که برای رفع نگرانیها، یک سامانه شفاف و آنلاین برای پیگیری وضعیت درخواست، مبلغ واریز شده، لیست فروشگاهها و قیمتهای لحظهای کالاها راهاندازی شود.
همچنین تیمهای متحرک حمایتی برای کمک به سالمندان و افراد ناتوان در ثبتنام ضروری است. نتیجهگیری فرصت تاریخی برای اصلاح الگوی حمایتی طرح کالابرگ الکترونیک، فرصت تاریخی برای دولت چهاردهم است تا نشان دهد میتواند با مدیریت کارآمد، حمایتی هدفمند، سریع و بدون تورمزا به اقشار ضعیف برساند. موفقیت این طرح میتواند مبنای تحول در سیستم یارانهگذاری ایران باشد از یارانه نقدی عمومی و تورمزا، به سمت یارانه کالامحور، هدفمند و شفاف.
اما شکست در اجرا (به دلیل فساد، بیکفایتی مدیریتی یا کمبود اعتبار) میتواند اعتماد عمومی را به شدت لرزاند و فشارهای معیشتی را در ماه رمضان تشدید کند. دانشدوست به طور مداوم از پیشرفتهای اجرایی این طرح، اعلام جزئیات ثبتنام، لیست فروشگاههای مشمول و نظرات کارشناسان گزارش خواهد داد. مشمولان محترم توصیه میشود از کانالهای رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و خبرگزاریهای معتبر برای دریافت اخبار لحظهای پیگیری کنند.
منبع خبرفوری | دستهبندی اخبار اقتصادی
