بسیار تلاش میکنید اما به نظر میرسد نتوانید آن منتقد کوچک درونی را از ذهنتان بیرون بیاورید یا حتی لبخند کوچکی بزنید. سعی میکنید گوشهایتان را بگیرید تا صدایش را نشنوید، اما این صدا با غر زدنهایش ادامه میدهد که میگوید شما به قدر کافی خوب نیستید.
۱. قیاس دائمی با دیگران
قیاس خودتان با دیگران تمام قوای ذهنیتان را میرباید. فرقی نمیکند چه موقعی از روز یا چه مکانی است، ذهن شما عاشق است که به دیگران اشاره کند و از شما انتقاد کند که چرا به اندازه بقیه ثروتمند، زیبا، اصیل، قدبلند، بامزه و باهوش نیستید.
چه گشتوگذار در پروفایل شبکه اجتماعی یکی از همکلاسیهای قدیمی مسبب این حس باشد، چه نگاهی سریع به زندگی یک همکار، حس میکنید که افراد دیگر دارند از توانمندیهای جاری شما با شدت جلو میزنند. این درجه از قیاس دائمی سطح پیروزی، ظاهر و زندگیتان با دیگران یکی از قدرتمندترین و مخفیترین نشانههای حس بیکفایتی است. منظور خودتردیدیهای گاهبهگاه طبیعی و رشددهنده نیست، بلکه وقتی بازی قیاس به هر ثانیه از زندگیتان ورود میکند، حتی زمانی که علت معتبری برای احساس برتری دیگران ندارید.
۲. خودتردیدی و حس بلاتکلیفی همیشگی
تصمیمگیری ـ از کوچک تا بزرگ ـ وظایفی سخت و طاقتفرسا به نظر میرسند. آیا همیشه به خودتان شک دارید و از تصمیمات خود یقین ندارید، حتی در کوچکترین انتخابهای زندگی؟ این موارد یکی دیگر از نشانههای حس بیکفایتی هستند. منظور فقط ناتوانی در تصمیمگیری نیست، بلکه شما نسبت به درستی هر تصمیمی که میگیرید شک دارید. اگر همیشه به قضاوتتان شک دارید، با وجود اینکه تاریخچه زندگیتان پیروزیهای مشخصی نشان میدهد، در تصمیمگیری متزلزل هستید، این میتواند نشانهای از دستوپنجه نرم کردن با حس بیکفایتی باشد. این مورد فراتر از تردیدهای طبیعی گاهبهگاه است؛ مدام توانمندیهایتان را بیاهمیت مینمایید تا جایی که قبل از رخ دادن خطا، خودتان را مقصر میدانید.
۳. جستجوی کمالگرایی دستنیافتنی
بیوقفه روز و شب کار میکنید، همیشه میخواهید نفر اول باشید. نقطه کمال برای شما بیمعنی است، با اینکه این را میدانید اما دست از کمالطلبی بر نمیدارید. میخواهید همه جزئیات درست و همه ابعاد بینقص باشد. هراس از اشتباه کردن آنقدر شما را آشفته میکند که زیادتر حس میکنید زمینگیر شدهید و نمیتوانید پروژهتان را کامل کنید. اما به کار کردن ادامه میدهید تا خسته و فرسوده شوید، و هنگامی که به نقطه آخر میرسید، باز هم هیچ حس رضایتی حس نمیکنید، در عوض فقط اشتباهات و نقصها را میبینید. اگر در جستجوی دائمی برای دستیابی به این کمال دستنیافتنی هستید و مدام پیروزیهایتان را کماهمیت میشمارید، باید بدانید با حس بیکفایتی دستوپنجه نرم میکنید.
۴. تحقیر پیروزیها
با اینکه سخت تلاش میکنید تا به کمال برسید، هیچگاه ستایش و تحسین دیگران یا تحسین خودتان را نمیپذیرید و فکر میکنید در همه این موارد دروغی وجود دارد. سخت کار کردهید، به موفقیتی تحسینشدنی دستیافتهید، اما به جای جشن گرفتن پیروزی، آن را کماهمیت مینمایید. پیشرفتی بزرگ داشتهید؟ میگویید غیر از این کار دیگهای هم میشد کرد؟ استارتاپی راهانداختهید؟ میگویید فقط خوششانسی آوردم! از قله اورست بالا رفتهید؟ میگویید اکنون زیاد بزرگ نیست، کار سختی هم نبود. این حد از تحقیر و کوچکنمودن پیروزیها نشانه پنهانی است از اینکه با حس بیکفایتی دستوپنجه نرم میکنید. این قضیه ربطی به فروتنی ندارد؛ شما اساسا فکر میکنید به قدر کافی خوب نیستید.
۵. جستجوی تأیید دیگران
تعریف دیگران را واقعی نمیپندارید، اما از نظر دیگر، به جستجوی تمجید و چاپلوسی دیگران هم هستید. به پیروزی بزرگی دست یافتهید، خوب عمل کردهید، اما تا زمانی که شخصی به شما نگوید کارتان مورد قیمت بوده، این احساس را ندارید و کار بزرگتان را به رسمیت نمیشناسید. تشنه ستایش هستید، اما وقتی این موارد را میشنوید هم به وضوح معذب میشوید. حقیقت تلخ آن است که هیچ میزانی از ستایش و اعتبار بخشی از سوی دیگران نمیتواند خلأ بیکفایتی در درون شما را پر کند. اگر همیشه به جستجوی کسب اعتبار از بیرون هستید، آن را نشانهای از حس بیکفایتی و عزتنفس پایین بدانید.
۶. کار کردن شبیه همستر در چرخ
همانند یک همستر کوچولوی دیوانه که روز و شب داخل چرخ میدود، شما هم مدام کار میکنید تا عرق از پیشانیتان میریزد و به سختی میتوانید چشمهایتان را باز نگه دارید. فکر نمیکنید که استحقاق استراحت را داشته باشید، به این علت به جای استراحت، سختتر و طویلتر کار میکنید تا به خودتان و دیگران اثبات کنید که خوب هستید. اما فرقی نمیکند چند ساعت کار کنید یا چه مقدار پیروزی کسب کنید، برایتان کافی نیست. حس فلجکننده کافی نبودن شما را به سمت تلاش بیشتر سوق میدهد. متأسفانه این سبک زندگی را نمیتوان همیشه ادامه داد. هرچه بیشتر خسته میشوید، خطاهایتان بیشتر میشود. اگر همیشه به سختی کار میکنید و به خودتان سختی میآورید تا فراتر از محدودیتهایتان حرکت کنید، وقتش رسیده که استراحت کنید و به جای خودتنبیهی، روی عشقورزیدن به خود تمرکز کنید. خودگذشتگی و جاهطلبی صفاتی ستودنیاند، اما نیاز اجباری به کار کشیدن بیشازحد از خود برای جبران نقصهای توهمی، در درازمدت هیچ کمکی به پیشرفت نمیکند.
۷. اجتناب از امتحان چیزهای تازه به علت هراس از ناکامی
آیا از یکنواختی خوشتان میآید؟ روتین، روزمرگی، برنامه و همان الگوهای همیشگی را دوست دارید؟ مطمئنا آرزوها و چیزهایی هست که دوست دارید امتحان کنید، اما هراس از اینکه در این موارد به قدر کافی خوب نباشید، شما را به زنجیر میکشد. به این علت به جای خطرپذیری، به آنچه میدانید میچسبید. در ناحیه امنتان، جایی که حس امنیت و آشنایی دارید، میمانید. اما میدانید که با پرهیز از تواناییهای تازه به علت هراس از ناکامی، در حقیقت رشد خودتان را محدود و حس بیکفایتی را در خودتان تقویت میکنید. اگر همیشه از تواناییهای تازه دوری میکنید و میترسید که به قدر کافی خوب نباشید، شما دچار خودتردیدی شدیدی هستید که از پیشرفت در زندگی باز میدارد.
۸. خودانتقادی شدید و خشن
برگردیم به آن صدای منتقد درونی. صدای او چه مقدار بلند است؟ آیا مدام در گوشتان میگوید که به قدر کافی خوب نیستید یا هر کوچکترین حرکتتان را مسخره میکند؟ اگر در زمره افرادی با استانداردهای بالا باشید، وقتی ناچار میشوید کمتر از استانداردها را مراعات کنید، دچار خودتحقیر میشوید. صدای منتقد درونی شما بیشتر از اینکه مهربان و بهبوددهنده باشد، منفی و خشن است و بیشتر از اینکه یک همراه در ذهنتان داشته باشید، یک دشمن در درونتان دارید. به این علت وقتش رسیده که خودتان را بررسی کنید.
چرخه را بشکنید
اگر این نشانهها را در خودتان شناسایی کردهید، بسیار احتمال دارد که دچار حس شدید بیکفایتی باشید. اما یادتان باشد که این حس هویت شما را تعریف نمیکند. مهمترین قدم، شناسایی این نشانهها در خودتان است. با خودآگاهی و تلاش آگاهانه میتوانید این تمایلات را کاهش دهید و آنها را به شکل مؤثری مدیریت کنید. با به رسمیت شناختن احساساتتان آغاز کنید، دقت کنید که چه زمان و چه مکانی زیاد از خودتان انتقاد میکنید یا به جستجوی تأییدات بیرونی هستید. یادتان باشد که تحول یکشبه رخ نمیدهد. حواستان باشد که چه وقتی به علت هراس از ناکامی از تواناییهای تازه سر باز میزنید یا به سختی کار میکنید تا نقصهای توهمیتان را از بین ببرید. با خودتان مهربانتر باشید و انتظارات واقعبینانهتری برای رسیدن به پیروزی برای خودتان در نظر بگیرید.





