انتقاد از آمارهای گمرکمحور بانک مرکزی اقتصاد ایران باز نیست، تحریممحور است, بر اساس گزارش دانش دوست، رئیس محترم بانک مرکزی در جلسه اخیر صداوسیما مدعی شد که نسبت مجموع صادرات و واردات به تولید ناخالص داخلی به سطح مطلوبی رسیده و این امر دال بر باز بودن اقتصاد ایران با وجود تحریمهاست. این تحلیل با نگاه دقیقتری به ساختار واقعی تجارت خارجی کشور، چالشبرانگیز به نظر میرسد. چرا نرخ گمرکمحوری معیار کامل نیست؟
اندیکاتورِ بسته شدن یا باز بودن اقتصاد تنها با نسبت (صادرات+واردات) به تولید ناخالص داخلی سنجیده نمیشود. در اقتصادهای واقعی، ترکیب کالا، تنوع بازارها، استقلال در زنجیره تأمین و قدرت مذاکره در قیمتگذاری معیارهای اصلیاند.
سایه سنگین تحریمها بر آمارهای تجاری تحریمهای بانکی، تحریم حملونقل دریایی، محدودیتهای بیمهای و قطعی دسترسی به سیستم باعث شده تجارت ایران با هزینههای تراکنش بالا، ریسک بالا و نوسان شدید قیمت انجام شود. در این شرایط، افزایش حجم ینال مبادلات میتواند ناشی از گران شدن قیمتهای جهانی انرژی یا الزام واردات با قیمتشده باشد، نه از راهبرد بازسازی اقتصادی. اقتصاد باز واقعی چه ویژگیهایی دارد؟
یک اقتصاد واقعاً باز، تنوع صادرات با ارزشافزوده بالا، جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی، حضور در زنجیرههای ارزش جهانی، و ثبات در سیاستهای تجاری دارد. ایران در اکثر این شاخصها همچنان در ردههای پایین قرار دارد.
نتیجهگیری نیاز به شفافیت و اصلاح نگاه رئیس بانک مرکزی موظف است به جای تکیه بر آمارهای سطحی، رویکردی جامع بر پایه تنوع صادرات، حذف موانع ساختاری، بهبود محیط کسبوکار و یکپارچگی سیاستهای مالی و پولی را دنبال کند. تنها با اصلاح اساسی ساختار اقتصاد، میتوان از اقتصاد تحریممحور به اقتصاد واقعی باز و پویا تبدیل شد.
