مطالعات بلا دی پائولو، روانشناس دانشگاه ویرجینیا، نشان میدهد اکثریت قریب به اتفاق مردم روزانه یک تا دو بار افترا میگویند؛ هرچند بخش زیادی از این دروغها مصلحتی یا بیضرر هستند. اما وقتی فرد دروغ میگوید، بدنش واکنشهای فیزیولوژیکی مشخصی نشان میدهد که بستگی به نوع و انگیزه دروغ دارد.
انواع افترا و انگیزههای آن
روانشناسان افترا را به دستههای مختلفی تقسیم کردهاند افترا بازی برای بیان وقایع تخیلی، افترا مبهم ناشی از ناتوانی در گزارش دقیق، افترا پوچ برای جلب توجه، افترا انتقامجویانه با هدف تخریب، افترا واکنشی ناشی از ترس از تنبیه، افترا خودخواهانه برای فریب و منافع شخصی، افترا مصلحتی یا وفادارانه برای حفظ روابط، افترا عادتی که به سبک زندگی تبدیل شده، و افترا پاتولوژیک یا متومانیا که ناشی از اختلال روانشناختی و بیاختیار است.
واکنش مغز و بدن در لحظه دروغگویی
وقتی فرد دروغ میگوید، سیستم لیمبیک مغز که مسئول واکنش جنگ یا گریز است، فعال میشود. ضربان قلب و تنفس افزایش مییابد، عرق کردن آغاز میشود، دهان خشک و صدا لرزان میشود. این علائم پایهی تستهای پلیگراف کلاسیک هستند. در مقابل، وقتی فرد صادقانه رفتار میکند، این ناحیه مغز کمترین فعالیت را دارد. مغز صادق آرام است، در حالی که مغز ناصادق در حالت آشفته و هشدار قرار دارد.
عوارض جسمی و روانی دروغگویی
دکتر لیان برینک در مطالعهای در سال ۲۰۱۵ در دانشگاه هاروارد، عوارض دروغگویی را شامل اختلالات گوارشی، افزایش ضربان قلب، سردرد، بیخوابی، و ناراحتی و گرفتگی عضلانی گزارش کرده است. این علائم ناشی از استرس ناشی از ناهماهنگی درونی بین واقعیت و آنچه بیان میشود، هستند.
خطر عادت کردن به دروغگویی
آزمایشهای دکتر تالی شاروت در دانشگاه کالج لندن نشان میدهد که با تکرار مداوم دروغ، مغز در نهایت واکنشهای استرسی را متوقف میکند و رفتار ناصادقانه را عادی میپندارد. در این مرحله فرد دیگر ناراحتی فیزیکی دروغگویی را حس نمیکند و فریبکاری به سبک زندگی تبدیل میشود، اگرچه این امر نه اخلاقی است نه پایدار، زیرا در درازمدت اعتبار و اعتماد اجتماعی فرد از بین میرود.
سندرم پینوکیو یا دروغگویی بیمارگونه
افترا پاتولوژیک یا متومانیا حالتی است که فرد بدون برنامهریزی و بهصورت خودجوش دروغ میگوید. این افراد میدانند که دروغ میگویند اما نمیتوانند خود را متوقف کنند و در نهایت ممکن است به افسانههای خود باور پیدا کنند. این اختلال با اجبار اجتنابناپذیر به دروغگویی مشخص میشود و نیاز به مداخله تخصصی دارد.
نحوه پشتیبانی از افراد دروغگو
برای کمک به کسانی که به دروغگویی عادت دارند، توصیه میشود از روبرو کردن خشمگینانه خودداری کنید، چون احتمال انکار، اجتناب یا متهم کردن شما به پارانویا بالا است. بهترین راه تشویق به مراجعه به متخصص روانشناس یا روانپزشک است، زیرا تغییر الگوی رفتاری سالها یک ماموریت تکنفره نیست و ممکن است ضرر بیشتری به فرد یا رابطه وارد کند.
تواناییهای راستگویی و صداقت
از منظر روانشناختی، برنامههای مهارتهای زندگی با تمرکز بر خودآگاهی و جرئتمندی، صداقت را تقویت میکنند. در مهارت خودآگاهی افراد با ارزشهای مثبت و منفی آشنا شده و به پایبندی به ارزشهای مثبت میپردازند. جرئتمندی نیز صداقت را به عنوان یکی از ارکان اصلی خود در نظر میگیرد و یاد میدهد که دروغ، حقوق دیگران را نقض میکند. افزایش خودآگاهی و جرئتمندی در کنار مهارتهایی چون همدلی و حل مسئله، فرد را در جهت سلامت روان و پرهیز از دروغگویی یاری میرساند.





