بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس، هشدار داد که در صورت بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، فشار تحریمی بر ایران به شدت افزایش یافته و شوک قیمتی به بازار داراییها وارد میشود. او به کسری ۳.۷ میلیارد دلاری ارزی کشور اشاره کرد و گفت این خلأ باید از مانده ۲۲ درصدی صندوق گسترش یا ذخایر بانک مرکزی جبران گردد.
احتمال برگشت ترامپ و پیامدهای اقتصادی
در ماههای اخیر کارشناسان سیاست خارجی ایران به شدت بر احتمال بازگشت ترامپ به قدرت تمرکز کردهاند. نظرسنجیهای انتخاباتی آمریکا رقابت بسیار تنگاتنگی را میان ترامپ و بایدن نشان میدهد که در برخی ایالتها به نفع رییسجمهور سابق است. با توجه به این شرایط، احتمال تشدید تحریمهای نفتی و بانکی علیه ایران مجددا پررنگ شده است.
ترامپ در دوران ریاستجمهوری خود با استناد به ناکافی بودن برجام از این توافق خارج شد و سیاست فشار حداکثری را با اعمال تحریمهای جدید اجرا کرد. او اخیرا ادعا کرده که سیاستهای بایدن ایران را به قدرتی منطقهای تبدیل کرده در حالی که سیاستهای وی ایران را ورشکسته کرده و از خرید نفت و انتقال پول به حزبالله و سایر گروهها جلوگیری میکرده بود.
پس از حمله حماس به اسرائیل و درگیریهای منطقهای، ۶۲ عضو دموکرات و جمهوریخواه کنگره آمریکا در نامهای به بایدن خواستار اعمال تحریمهای نفتی سختگیرانه علیه ایران شدند. در دوران بایدن تحریمهای نفتی به طور غیررسمی شل شده بود و ایران توانست حجم صادرات نفت را افزایش دهد، در حالی که دولت ترامپ با تلاش گسترده خریداران نفت ایران را تحت فشار قرار داده و مسیرهای دور زدن تحریمها را تا حد امکان مسدود کرده بود.
راهی جز تحول ساختاری نداریم
مرتضی افقه، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه چمران اهواز، معتقد است دولت هیچ گزینهای جز انجام تحولات ساختاری ندارد، هرچند این تغییرات زمانبر است. او میگوید ایده جایگزینی روابط با شرق، روسیه و چین به جای روابط با آمریکا نتیجه مطلوبی نداشته است. تنها راهحل افزایش شدید و غیرمعمول بازدهی بنگاههای کوچک و متوسط است که در حال حاضر با ۴۰ تا ۵۰ درصد ظرفیت کار میکنند.
افقه افزود این مشکل ربطی به تحریمها ندارد و کاملا داخلی است. مجلس آینده موظف است در این حوزه از دولت حمایت کند، اما با توجه به روند تایید و رد صلاحیتها، میزان امیدواری به تحقق این امر مشخص نیست. او اشاره کرد که در دوران بایدن تحریمها به شکل آشکار تشدید نشد و ایران توانست روزانه ۱.۲ تا ۱.۶ میلیون بشکه نفت بفروشد، اما هر رییسجمهور جمهوریخواهی این روند را متوقف خواهد کرد.
بر اساس آمارها، ۳۰ تا ۴۰ درصد بنگاههای کوچک و متوسط در شهرکهای صنعتی فعال هستند و بقیه تعطیل یا نیمهفعالاند. بنگاههای فعال نیز در بهترین حالت با ۵۰ تا ۶۰ درصد ظرفیت کار میکنند. موانع عمدتا اداری، مدیریتی، حقوقی و مسائل تغذیهای هستند که سالهاست شناسایی شدهاند اما حل نشدهاند. حل این موانع نیازمند ارادهای فراتر از قوا و اجرای فوقالعاده توسط کادرهای کارکشته است.
بیراههای به نام بودجه
افقه به مسئله بودجه اشاره کرد و گفت بخش قابل توجهی از بودجه شامل هزینههای زائد و موازی است که در سالهای با درآمد نفتی بالا توسط افراد و نهادهای نفوذی اضافه شده است. دولت باید این بارهای اضافی را به تدریج کاهش دهد و کسری بودجه را کم کند، نه اینکه به جستجوی منابع درآمدی جدید بپردازد و به بانک مرکزی یا فروش اموال متوسل شود.
سازمان برنامه و بودجه اعلام کرده که مجلس جاری نیز چهارصد میلیارد تومان به کسری بودجه دولت افزوده است. افقه معتقد است ایده تحکیم بازار داخلی و کاستن از واردات در شرایط تشدید تحریمها، حداقل از سه دهه پیش تکرار شده اما محقق نشده است. راهحل عملی، پر کردن ظرفیتهای خالی بنگاههای کوچک و متوسط با استفاده از ماشینآلات، نیروی انسانی و زیرساختهای موجود است. او تأکید کرد که دوران پیشنهاد به دولت تمام شده و نیاز است گروهی باتجربه با اختیارات کامل موانع داخلی را برطرف کند.





