بدن انسان برای رشد، تکامل و پیشگیری از کم‌خونی به آهن نیاز دارد. این ماده معدنی همچنین در محافظت بدن در برابر عفونت‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند. به همین دلیل، قرار دادن منابع غذایی غنی از آهن و مس در رژیم غذایی روزانه از اهمیت بالایی برخوردار است. کمبود آهن به‌ویژه برای زنان باردار می‌تواند پیامد‌های جدی سلامتی داشته باشد.
کم‌خونی یکی از مهم‌ترین عوارض فقر آهن محسوب می‌شود. بر اساس آمار‌های دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، در ایران ۵۰ درصد زنان در گروه سنی ۱۵ تا ۴۹ ساله به درجات مختلف دچار کم‌خونی هستند و ۳۴ درصد از آنان افتقاد آهن دارند. این آمار‌ها نشان‌دهنده شیوع نسبتا بالا این مشکل در کشور ماست.
جذب آهن در بدن تحت تأثیر مواد غذایی همراه قرار گرفته است. مصرف آهن به همراه ویتامین سی، ویتامین آ و بتاکاروتن می‌تواند جذب این ماده معدنی را افزایش دهد. در مقابل، برخی غذا‌ها مانع جذب آهن می‌شوند. بنابراین، نه تنها مقدار آهن مصرفی بلکه نحوه ترکیب غذا‌ها نیز بر سطح آهن بدن تأثیرگذار است.
محدوده مصرف پیشن‌هادی آهن برای عموم مردم (مردان و زنان غیر‌باردار) بین ۷ تا ۱۸ می‌لی‌گرم در روز و برای زنان باردار تا ۲۷ می‌لی‌گرم برآورد شده است. با این حال، مصرف بیش از حد آهن می‌تواند باعث عوارض ناگواری نظیر الت‌هاب، زخم، کاهش جذب روی، درد‌های شکمی، یبوست، نارسایی اندام، کما، تشنج و حتی مرگ شود.
منابع غذایی آهن هم
آهن هم تنها در منابع حیوانی حاوی هموگلوبین مانند گوشت قرمز، ماهی و مرغ یافت می‌شود. این شکل از آهن بهترین نوع است زیرا بدن تا ۴۰ درصد آن را به راحتی جذب می‌کند. آهن هم در پروتئین‌های حیوانی قرار دارد و تحت تأثیر عوامل نامساعدی که باعث ترکیب یا رسوب آهن می‌شوند قرار نمی‌گیرد، بنابراین ورود آن به روده و جذب نهایی به‌صورت آسان‌تری انجام می‌پذیرد.
منابع غذایی آهن غیرهم
آهن غیرهم عمدتا از منابع گیاه‌ی تأمین می‌شود و در غلات، سبزیجات و غذا‌های غنی‌شده وجود دارد. این شکل از آهن به غذا‌های فورتیفای‌شده و مکمل‌ها نیز اضافه می‌شود. از نظر فرا‌همی زیستی، آهن غیرهم به می‌زان بسیار کمتری نسبت به آهن هم جذب می‌شود.
منابع خوب آهن غیرهم شامل غلات غنی‌شده، برنج، گندم و جو؛ سبزیجات با برگ سبز تیره مانند اسفناج و کلم پیچ؛ می‌وه‌های خشک نظیر کشمش و زردآلو؛ و حبوبات همانند لوبیا، عدس و سویا می‌باشد.
عوارض فقر آهن
افتد آهن شایع‌ترین علت کم‌خونی است که نزدیک به ۲۵ درصد از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار داده است. افراد دچار کمبود آهن ممکن است علائمی چون خستگی، سرگیجه، سردرد، حساسیت به سرما و تنگی نفس در فعالیت‌های ساده روزمره تجربه کنند. همچنین فقر آهن می‌تواند منجر به کاهش تمرکز و کارکرد ذهنی شود.
کمبود آهن در دوران کودکی با چالش‌های یادگیری مرتبط است. کودکان، نوجوانان و زنان در سن باروری، به‌ویژه در دوران بارداری، بیش‌تر در معرض خطر فقر آهن قرار دارند. این گروه‌ها باید دقت ویژه‌ای در مصرف غذا‌ها و مکمل‌های حاوی آهن داشته باشند.
