بیماری نوبل چیست؟ چرا برندگان جایزه نوبل به باورهای شبهعلمی روی میآورند؟, به گزارش دانش دوست، با دقت در دستاوردهای عظیم آلبرت انیشتین در فیزیک، احتمال بسیار زیادی وجود دارد که او نیز دچار سندرم ایمپاستر یا همان نشانگان خودویرانگری توانمندان شده باشد؛ حالتی که در آن فرد با وجود موفقیتهای آشکار، خود را بیلیاقت یا متقلب میداند.

اگرچه دانستن این موضوع برای بسیاری تسلیبخش است، اما واکنش برندگان نوبل به شهرت و اعتبار ناگهانی یکسان نیست. اصطلاحی به نام بیماری نوبل یا نوبلیت برای توصیف دیدگاههای شگفتانگیز و غیرعلمی به کار میرود که برخی از این دانشمندان پس از دریافت جایزه ابراز میکنند. فهرستی طولانی از برندگان نوبل وجود دارد که پس از برنده شدن، به باورهای شبهعلمی در حوزههایی خارج از تخصص خود روی آوردهاند.

این موارد شامل علما و دانشمندانی میشود که در رشتههای تخصصی خود بسیار شناخته شدهاند، اما ناگهان به موضوعاتی چون احضار ارواح، ادراک فراحسی و حتی مشاهده موجودات خیالی علاقه نشان دادند. مثال بارز، پیر کوری، برنده جایزه نوبل فیزیک به خاطر کشف رادیوم و پولونیوم است. او پس از کسب جایزه در جلسات احضار ارواح شرکت کرد و معتقد بود که مطالعه پدیدههای ماورایی میتواند به حل معضلات مغناطیس کمک کند.

شارل ریشه، برنده نوبل فیزیولوژی یا پزشکی در سال ۱۹۱۳، مخترع واژه اکتوپلاسم بود؛ مادهای که در باورهای ماورایی از بدن مدیومها خارج شده و نشاندهنده حضور ارواح تلقی میشد، هرچند که بعداً ثابت شد این پدیده نتیجه ترفندهای فیزیکی و تقلب است.

ریچارد اسمالی، برنده نوبل شیمی، با نظریه تکامل مخالفتی کرد و برخی دیگر از برندگان به ترویج ایدههای خطرناک و رد شده چون اصلاح نژاد، عقیمسازی اجباری، لوبوتومی و دیدگاههای نادرست درباره اوتیسم پرداختند. دکتر کری مالیس، برنده نوبل شیمی ۱۹۹۳، نیز پس از دریافت جایزه نسبت به تغییرات اقلیمی و نقش ویروس HIV در ایدز تردید کرد و به طالعبینی گرایش یافت.

اما چرا تعداد قابل توجهی از برندگان نوبل به سمت این باورهای شبهعلمی سوق مییابند؟ پل نرس، یکی از برندگان نوبل، معتقد است فشارهای بیرونی از سوی رسانهها و گروههای مختلف که از این دانشمندان میخواهند در مورد موضوعات خارج از حوزه تخصص خود اظهار نظر کنند، عامل موثری است. او در مقالهای برندگان را به اجتناب از این دام هشدار داد شما با درخواستهای بیشمار برای نظر دادن در مباحث گوناگون روبرو خواهید شد…

اما وسوسه نشوید که از دانش تخصصی خود یا علم به طور کلی فاصله بگیرید. پژوهشگران همچنین عواملی چون سوگیریهای شناختی، نارسیسیسم و تمایل به پذیرش ایدههای شگفتانگیز را از دلایل احتمالی این پدیده برمیشمارند. با این حال، دادهای وجود ندارد که نشان دهد برندگان نوبل نسبت به عموم مردم بیشتر مستعد این نوع باورها باشند.