مورد اول، سهم بالای حوزه رفاه و به‌نوعی بازتوزیع و قسمت رفاه اجتماعی بودجه است. ازجمله این رقم های، سهم 777 همتی پشتیبانی دولت به صندوق‌های بازنشستگی است. بعد از آن، سهم 573 همتی وزارت بهداشت شامل آموزش و درمان، سهم 452 همتی وزارت رفاه و سهم 396 همتی آموزش‌وپرورش ازجمله رقم های درشت بودجه عمومی است. از نکات مثبت بودجه سال 1404، دقت اختصاصی به موضوعاتی همچون ناترازی انرژی، ناترازی بانکی و افت دغدغه‌های رفاهی بازنشستگان و حداقل‌بگیران است. دقت به حوزه‌های دانش، نهادهای تحقیق و گسترش و حوزه سلامت است اما قسمت منفی نوشته آب رفتن سهم بودجه عمرانی و سهم کم قسمت آموزش‌وپرورش است.

9800  همت بودجه در جدول هفت!

جدول هفت طبق معمولً برای زیاد تر افرادی که با بودجه‌های سالانه سروکار دارند، از این حیث که حالت بودجه دستگاه‌ها را مشخص می کند، جزء با اهمیت ترین و شناخته‌شده‌ترین قسمت‌های بودجه‌های سالانه است. در لایحه بودجه سال 1404 یکی از با اهمیت ترین اتفاقات در این جدول، اضافه شدن بودجه شرکتی است که تبدیل پیچیده شدن جدول هفت شده است. یقیناً این تغییرات یک حسن نیز داشته است، آن هم اشکار شدن این نوشته است که شرکت‌های دولتی دست کدام وزارتخانه‌ها یا دستگاه‌ها است.

بر پایه آمار و اطلاعات جدول هفت از ماده واحده بودجه، مجموع رقمی که در این جدول درج شده، 9 هزار و 767 هزار میلیارد تومان است که از این رقم، 3100 همت مربوط به بودجه دستگاه‌ها و 6 هزار و 665 همت نیز مربوط به بودجه شرکت‌های دولتی زیرمجموعه وزارتخانه‌ها و مجموعه‌های شبه‌دولتی و قسمت عمومی است. از بودجه 3100 همتی جدول هفت، نزدیک به 86.3 درصد معادل 2678 همت مربوط به بودجه جاری دستگاه‌های دولتی و عمومی و 13.7 درصد معادل 425 همت نیز مربوط به بودجه عمرانی است. یقیناً این رقم های کل بودجه عمومی دولت نبوده و قسمت فرد دیگر از بودجه در جداول متفرقه و عمدتاً در جدول نه آمده است که ویژگی آن‌ها، غیرمستمر بودن است.

63 درصد بودجه وزارتخانه‌ها برای 3 وزارتخانه

نگاهی به جدول هفت بودجه مشخص می کند بدون در نظر گرفتن بودجه شرکتی، از مجموع 3100 همت بودجه درج‌شده در این جدول، 2240 همت از آن مربوط به بودجه 19 وزارتخانه است. این رقم مجموع رقم های بودجه زیرمجموعه وزارتخانه‌ها بوده و به نوعی می‌توان او گفت بودجه ذی‌سود واحد است. یقیناً باز هم باید پافشاری کنیم که این رقم بدون در نظر گرفتن رقم های بودجه متفرقه و دیگر رقم های جداول بودجه‌ای است. با در نظر گرفتن 2240 همت بودجه این وزارتخانه‌ها، وزارت بهداشت با 573 همت و سهم 25.6 درصدی، در رتبه اول در بین 19 وزارتخانه قرار دارد. وزارت رفاه با نزدیک به 452 همت و سهم 20.2 درصدی دوم و وزارت آموزش و پرورش با 396 همت و سهم 17.7 درصدی سوم است. در کل، این سه وزارتخانه با 1421 همت و سهم 63 درصدی از کل بودجه وزارتخانه‌ها (جدول هفت) بیشترین بودجه سرزمین را به خود تعلق داده‌اند.

وزارت دفاع با 243 همت، وزارت علوم با 106 همت، وزارت راه با 98 همت، نیرو با 81 همت، اقتصاد با 74 همت، اطلاعات با نزدیک به 54 همت، جهاد کشاورزی با 36 همت و سرزمین با 26 همت در رتبه‌های بعدی قرار دارند. کمترین بودجه مربوط به وزارت نفت با 572 میلیارد تومان است. یقیناً این بودجه مربوط به عملیات حسابداری بوده و رقم واقعی بودجه این وزارتخانه بیشتر از این رقم های خواهد می بود. وزارت دادگستری با 4.9 همت، وزارت خارجه با 6 همت، گردشگری با 7.6 همت و ارشاد با 13.7 همت در رتبه‌های بعدی با کمترین بودجه قرار دارند.

6 ویژگی مثبت بودجه 1404 

نگاهی به جداول لایحه بودجه سال 1404 نکات قابل تأملی دارد. ازجمله این که در این بودجه دقت اختصاصی‌ای به حوزه سلامت، افت ناترازی از طریق تجدیدپذیرها، حوزه آموزش و قسمت دانش‌بنیان‌ها، حوزه‌های حمایتی و به‌اختصاصی دقت به معلولان، صندوق ملی مسکن شده و این چنین نهاد پیشران برای اولین‌بار در بودجه 1404 نقل شده و بودجه 170 میلیارد تومانی برای آن در نظر گرفته شده است. رشد 175 درصدی بودجه سازمان نوسازی مدارس سرزمین، رشد 139 درصدی بودجه سازمان انرژی‌های تجدید‌پذیر برق (ساتبا)، رشد 113 درصدی بودجه ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻧﻘﺸﻪ‌ﺑﺮﺩﺍﺭی ﻛﺸﻮﺭ، رشد 106 درصدی بودجه سازمان بیمه سلامت، رشد 104 درصدی بودجه سازمان ملی پرورش توانایی های درخشان، رشد 100 درصدی بودجه صندوق ملی مسکن، رشد 84 درصدی بودجه ﻣﺮﻛﺰ ﻫﻤﻜﺎﺭی‌ﻫﺎی ﺗﺤﻮﻝ ﻭ پیشرفت، رشد 81 درصدی بودجه اجرای قانون حمایتاز معلولان، رشد 61 درصدی بودجه سازمان بهزیستی سرزمین (با زیرمجموعه‌ها) ازجمله با اهمیت ترین موارد لایحه بودجه 1404 است. با کنار هم قرار دادن این اعداد و رقم های می‌توان او گفت لایحه بودجه سال آینده به‌رغم این که همه مشکلات بودجه‌های قبلی را در حوزه اصلاحات ساختاری داشته، اما 6 مسئله مهم گسترش‌ای هم در دل خود دارد که آنها را می‌توان در قالب حوزه رفاه، حوزه سلامت، حوزه تحقیق و گسترش، حوزه آموزش، حوزه انرژی و تشکیل نهاد گسترش‌ای دسته‌بندی کرد. 

کدام دستگاه ها بیشترین بودجه را دارند؟ 

در لایحه بودجه سال 1404 بدون در نظر گرفتن ذی‌سود واحد که وزارتخانه‌ها می باشند (مجموع بودجه وزارتخانه)، در قسمت مصارف، بیشترین بودجه به صندوق‌های بازنشستگی تعلق می‌گیرد. مطابق اعداد و رقم های بودجه 1404، از مجموع 777 همت بودجه صندوق‌های بازنشستگی، نزدیک به 394 همت از آن برای صندوق بازنشستگی کشوری، 185 همت برای صندوق بازنشستگی لشکری، 180 همت برای مشابه‌سازی حقوق بازنشستگان کشوری، لشکری و فولاد، 16.4 همت برای صندوق فولاد و نهایتاً کمتر از 2 همت نیز برای صندوق بازنشستگی وزارت اطلاعات بوده است. مجموع بودجه صندوق‌ها در سال 1403 نزدیک به 453 همت بوده که رشد 71 درصدی را مشخص می کند. بعد از صندوق‌ها، بنیاد شهید و امور ایثارگران با 122 همت، سازمان بیمه سلامت با 100 همت، سازمان بهزیستی با 43 همت، سازمان امور مالیاتی (با در نظر گرفتن ردیف 110101) نزدیک به 39 همت، سازمان نوسازی مدارس با 33 همت، صداوسیما با 29.4 همت، کمیته امداد با 24 همت، بودجه حمایتاز معلولان با 23.8 همت، صندوق ملی مسکن با 23.4 همت و سازمان زندان ها با 22.3 همت در رتبه‌های بعدی قرار دارند. ساتبا با 15 همت، سازمان ثبت اسناد با 14.7 همت، مرکز خدمات حوزه‌های علمیه با 14 همت، گمرک ایران با 13.8 همت و سازمان حفاظت از محیط زیست با 7.9 همت در رتبه‌های بعدی قرار دارند. 

از بودجه 8.5 همتی نهاد ریاست‌جمهوری تا بودجه مجلس

جداول لایحه بودجه سال 1404 مقداری گمراه‌کننده است. آنچه در ماده واحده آمده، ترکیبی از کل بودجه دستگاه‌های مادر (ذی‌سود واحد) با بودجه شرکتی است. به عبارتی، بودجه دستگاه مادر با شرکت‌هایی که در اختیار دارد، در این جدول درج شده است. جداول مفصل و اعداد و رقم های زیرمجموعه‌های دستگاه‌ها در قالب «جدول تکمیلی» درج شده است. بر پایه جدول هفت، برای مثال بودجه مجلس شورای اسلامی 5.7 همت است که این رقم شامل زیرمجموعه‌های اعم از خود مجلس، مرکز پژوهش‌ها، خبرگزاری مجلس و دیگر مجموعه‌ها به جز دیوان محاسبات است. بودجه نهاد ریاست‌جمهوری نزدیک به 8.5 همت درج شده که بودجه ده‌ها زیرمجموعه این دستگاه بوده و خالص بودجه نهاد 1921 میلیارد تومان است. درمجموع، یک نوع بی نظمی و آشوب در جداول لایحه بودجه مشاهده می‌شود که برخلاف بودجه سال 1403، کل بودجه ذی‌سود واحد را در کنار زیرمجموعه‌های آن دستگاه قرار نداده و این دو از هم جدا می باشند، موضوعی که ضدشفافیت است.