به گزارش فرارو، یک جنجال بینالمللی در محیطهای علمی بر سر نامگذاری گونههای زیستی دامن زده است که ریشه در سال ۱۹۳۷ میلادی دارد. در آن سال، یک سوسک قهوهای رنگ در چند غار در اسلوونی کشف شد و مكتشفهاش، آندره اسکل، تصمیم گرفت آن را به نام آدولف هیتلر بنامد. آنوفتالموس هیتلری، نام علمی این حشره، اکنون طنین ناخوشایند برای شنوندگان معاصر دارد، اما تنها مورد مختصه نیست. پروانه موسولینی به نام رهبر فاشیست ایتالیا، و صدها گونه گیاهی با واژه کافرا — که توهین نژادپرستانهای در آفریقای جنوبی بود — نامگذاری شدهاند. همچنین سرده گیاهان گلدار هیبرتیا یادگار جورج هیبرت، یک تاجر برده بریتانیایی است.
این وضعیت باعث شده تا گروهی از دانشمندان برای اصلاح سیستم بینالمللی نامگذاری علمی گیاهان و جانوران تلاش کنند. آنها میگویند مقررات طبقهبندی فعلی مانع تغییر نامهای پیشین است، حتی اگر نژادپرستانه یا توهینآمیز تلقی شوند، و باید این قوانین بازنگری شوند. در سوی دیگر، مخالفان استدلال میکنند که جستجوی نامهای جایگزین وقت تلف کردن است و ایجاد سردرگمی در ادبیات علمی را به همراه دارد. آنها معتقدند نام گونهها پس از تأیید طبقهشناسان باید مصون بماند و تنها در صورت خطای شناسایی یا نادیدهگرفتن نامگذاری قبلی قابل تغییر است. این اختلاف نظر اکنون به یک مناقشه بزرگ جهانی بدل شده است.
ساندرا ناپ، گیاهشناس موزه تاریخ طبیعی لندن، به گاردین میگوید افراد نظرات بسیار محکم در این باره دارند. به اندازه کافی دربارهی آن بحث شده اما ما باید با یکدیگر گفتگو کنیم. ما نمیتوانیم از این مذاکره فرار کنیم. در نتیجه، مباحث تا قبل از رأیدهی در کنگره بینالمللی گیاهشناسی که جولای ۲۰۲۴ در مادرید برگزار میشود ادامه خواهد داشت. یکی از طرحهای ارائهشده، تشکیل کمیتهای با اختیار قضاوت است که تعیین کند آیا نامهای علمی گیاهانی که اکنون غیرقابلپذیرند باید تغییر یابند یا خیر.

هیبرتیا، گلی به نام صاحب برده جورج هیبرت
مسئله نامگذاری گیاهان تنها بخشی از چالش است. نامگذاری گونههای جانوری با نام افراد نژادپرست، فاشیست یا شخصیتهای بحثبرانگیز، همانقدر باعث ایجاد ابهام شده است. انجمن پرندهشناسی آمریکا هفته گذشته اعلام کرد که نام رایج دهها پرنده را به دلیل ارتباط با افراد نژادپرست یا زنستیز تغییر میدهد. بسیاری از جانورشناسان خواهان تعمیم این فرآیند هستند تا امکان تغییر در نام علمی کامل گونهها فراهم شود، هرچند که این روند ناخوشایند و پرچالش شناخته میشود.
سوسکی که به نام آدولف هیتلر نامگذاری شده است
کمیسیون بینالمللی نامگذاری جانورشناسی (ICZN) در اوایل سال جاری اعلام کرد که این موضوع را بررسی میکند، اما پس از تدقیق تصمیم گرفت قوانین خود را تغییر ندهد. مقررات این کمیسیون اجازه نمیدهد نام گونهها صرفا به دلیل توهینآمیز بودن از نظر برخی محققان تغییر یابد. در مجله انجمن لینهای نیز منتشر شد که تغییر نام مخرب خواهد بود، چرا که نامهای جایگزین نیز ممکن است در آینده توهینآمیز تلقی شوند، با استدلال اینکه نگرشها در آینده تغییر خواهند کرد.
این تصمیم واکنش خشمگینانهای را به دنبال داشت. محققان دانشگاه نلسون ماندلا در آفریقای جنوبی بیان کردند در کدام حوزه دیگر تلاشهای انسانی به نام هیتلر نامگذاری شدهاند؟ معیارها باید تغییر کنند و نامگذاری گونهها باید با معیارهای منطقی سازگار شود.

مرجان کافیربوم، نام آن از یک توهین نژادی گرفته شده است
پس از اعلام نظر کمیسیون، مجلهی یادشده مجموعهای از سرمقالههای دانشمندانی را منتشر کرد که موضع ICZN را به چالش کشیدند. برخی از عدم نمایندگی جغرافیایی در کمیسیون انتقاد کردند و نوشتند در کمیسیون هیچ نمایندهای از قاره آفریقا حضور ندارد. دیگران کمیسیون را متهم به عملکرد در خلأ و خارج از هنجارهای اجتماعی پاسخگویی کردند. همگی خواستار تشکیل کمیته اخلاقی درون کمیسیون بینالمللی نامگذاری جانورشناسی برای بررسی نامهای ک شدند.

مگس اسب به نام خواننده بیانسه
جف استرایچر، سردبیر مجله، به گاردین گفت که این موضوع شکافهای عمیقی ایجاد کرده و بسیار روشن است که باید در حال حاضر دربارهی آن بحث کنیم. یک راهحل رادیکال توسط گروهی از دانشمندان پیشنهاد شده است گونهها نباید به سادگی به نام افراد نامگذاری شوند. حدود بیدرصد از یک میلیون و پانصد هزار گونه جانوری که تا به امروز طبقهبندی شدهاند، به نام یک شخص خاص نامگذاری شدهاند و بهعنوان همنام شناخته میشوند. سوسک هیتلری نمونه بارزی از این رویه است. آنها استدلال میکنند این نامها باید از سیستم طبقهبندی کنار گذاشته شوند.
ریکاردو روچا، زیستشناس دانشگاه آکسفورد، میگوید نامگذاری گونهها برای احترام به افراد اغلب یک اقدام سیاسی بوده و با توجه به جمعیتشناسی دانشمندان قرنهای نوزدهم و بیستم، افرادی که نامشان گرامی داشته شدهاند، تقریبا همگی سفیدپوست، از طبقات بالا و مردان اروپایی بودند. او از اعمال ممنوعیت چنین نامگذاریای حمایت میکند.
علاوه بر این، نامگذاری بر اساس یک شخصیت بحثبرانگیز برای آن گونه وضعیت مطلوبی ایجاد نمیکند. اکنون سوسک هیتلری به دلیل نامگذاریاش به یک تجارت پرسود تبدیل شده و نمونههای آن توسط نئونازیها خریداری میشوند، روندی که میتواند به انقراض این حشره منجر شود.
نکتهی قابل تأمل در میان این مناقشهها، تأثیر نامگذاری بر حفظ زیستبوم و پیامدهای اجتماعی-اقتصادی آن است. وقتی یک گونه با نامی مخاطبانه یا مشهور برچسبگذاری میشود، توجه عمومی و حتی بازار غیرقانونی به سمت آن سوق مییابد. در مورد سوسک هیتلری، این پدیده نه تنها حیات گونه را تهدید کرده، بلکه نشان میدهد که تصمیمات بندیشناسان میتواند پیامدهای فراتر از تور علمی داشته باشد. بنابراین، هر اصلاحی در سیستم نامگذاری باید جنبههای حفظی، اخلاقی و اجتماعی را بهصورت یکپارچه در نظر بگیرد، تا از سوءاستفادههای احتمالی پیشگیری شود.
سیستم نامگذاری دوگانه گونهها توسط کارل لینه، طبیعتشناس سوئدی قرن هجدهم، رسمیت یافت و شامل شناسایی یک حیوان یا گیاه با یک نام لاتین یا یونانی دوبخشی است بخش اول جنس و بخش دوم گونه را مشخص میکند. از این رو نامهایی مانند تیرانوسوروس س (پادشاه مارمولکهای ظالم) وجود دارد. بسیاری از نامهای علمی دیگر ریشههای عامیانهتری دارند و اغلب از چهرههایی گرفته شدهاند که کشفکنندگان آنها را محترم میدانستند. از جملہ میتوان به (مگس اسبی به نام بیانسه)، (سختپوست کوچکی به نام التون جان)، (عنکبوتی به نام فیلم لبوفسکی بزرگ) و بیش از پنجاه گونه به نام دیوید اتنبرة اشاره کرد. با این حال، هر نام علمی نشان افتخار نیست؛ در ۲۰۱۷ محققان یک شبپره را نامیدند به دلیل پوستههای سر بلوند و اندام تناسلی کوچک، که به دونالد ترامپ اشاره داشت.
در جمعبندی، بحران نامگذاری علمی در آستانه یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد. تصمیمات آینده کنگرههای بینالمللی و کمیسیونهای متولی، نه تنها سرنوشت صدها نام گونه را تعیین خواهد کرد، بلکه الگوهای اخلاقی و اجتماعی برای نسلهای آینده دانشمندان را شکل میدهد. ضرورت برقراری تعادل بین ثبات و پاسخگویی به ارزشهای انسانی معاصر، چالش بزرگی است که نیازمند اراده سیاسی، توافق علمی و شجاعت اخلاقی است. تنها با رویکردی جامع و فرامرزی میتوان از اینکه علم در خدمت ایدئولوژیهای مضر قرار گیرد، جلوگیری کرد و تضمین نمود که نامگذاری گونهها ابزاری برای فهم و حفظ تنوع زیستی بماند، نه انی برای تکرار خطاهای گذشته.





