مسعود نیلی در یادداشتی پس از مناظره اقتصادی کاندیدا‌های انتخابات ریاست جمهوری تأکید کرد که اقتصاد ایران از سال ۱۳۹۶ به بعد در مرحله‌ای تازه قرار گرفته که مدیریت پیشین دیگر پاسخگو نیست. او نوشت سیاست‌مداران در جناح‌های مختلف این تحول بزرگ را متوجه نشده‌اند و همچنان در دوران شیرین‌زبانی به سر می‌برند.
چالش‌های انباشته شده اقتصاد ایران
نیلی با اشاره به پیش‌گفتار کتاب اقتصاد ایران چگونگی گذر از ابرچالش‌ها که در پاییز ۱۳۹۶ منتشر شده، بیان کرد مشکلات اقتصادی انباشته شده در طول سال‌ها مانند زخم‌های قدیمی یکی‌یکی باز شده‌اند و مرمری‌گذاری بر آن‌ها جای درمان ریشه‌ای را گرفته است. این انباشت باعث شده اقتصاد ایران از نظر تعداد و عمق مسائل در حالت ناتوانی قرار گیرد.
او افزود نه تنها آینده بین‌زمان، بلکه آینده درازمدت اقتصاد نیز به نحوه مدیریت و تصمیمات چند سال آینده وابسته است. کتاب مذکور بیش از ۱۰۰ سرفصل پیشن‌هاد دقیق و قابل اجرا برای بهبود اوضاع اقتصادی داشت، اما سیاست در برابر تصمیمات سخت اما صحیح مقاوم مانده است.
منابع طبیعی قربانی سیاست شده‌اند
نیلی در بخش دیگری از یادداشت خود نوشت منابع سرشار نفت و گاز در زمان جوانی و پرانرژی، به جای خدمت به رفاه پایدار، پوشاننده ناکارآمدی‌های حکمرانی بوده‌اند. اکنون که این منابع ناتوان و فرسوده شده‌اند، ناکارآمدی‌ها به صورت عیان نمایان می‌شود.
منابع محدود آب نیز از سر ناآگاه‌ی و تعصب، به نام عدل اجتماعی و خودکفایی سوءاستفاده شده است. زمین تشنه امروز تنها به سوی آسمان نگاه می‌کند و چشمان مردم به سوی حاکمان دوخته تا جهل و تعصب را کنار بگذارند.
منفعت‌گیری آسان از نعمت‌ها فریب‌دهنده است
نیلی هشدار داد منفعت‌گیری ارزان از نعمت‌های طبیعی فکر می‌کند حکمرانی کار ساده‌ای است. فرآیندی که در ابتدا منابع خدادادی را می‌کشد و در نهایت محبوبیت دروغین می‌سازد. اما حقیقت این است که اقتصاد ایران از ۱۳۹۶ به بعد در فاز جدیدی است که روش‌های قبلی دیگر کارآمد نیستند.
بودجه ظرفیت افزایش حقوق معلمان و پرستاران را ندارد
نیلی خطاب به کاندیدا‌ها گفت یکی از شما ۶ نفر، به جای امید‌های واهی، صادقانه بگوید که معجزه نمی‌تواند کند اما بن‌بست هم وجود ندارد. او باید بگوید در چارچوب راهبرد‌های حاضر، بودجه دولت به خاطر کسری‌ها ظرفیت افزایش حقوق معلمان، پرستاران و سایر اقشار را ندارد. در نظام بانکی نیز منابع اضافه‌ای برای پشتیبانی وجود ندارد مگر با قیمت تورم بیش‌تر.
مردم دوران سختی در پیش دارند
نیلی تأکید کرد رئیس‌جمهور آینده باید صادقانه بگوید که شرایط سختی باید مدیریت شود. از ۱۳۹۶ به بعد دوران رؤسای جمهور محبوب به سر آمده است. مسیر توسعه موفق مسالمت‌آمیز بسیار طولانی است. مردم در هر حال دوران سختی در پیش خواهند داشت و هرکس غیر از این بگوید یا از سر جهل است یا فریب.
بر سر دوراه‌ی سرنوشت‌ساز قرار داریم
به گفته نیلی، دو راه پیش رو است یکی سختی‌های قطعی که به ناکارآمدی‌های بیش‌تر می‌رسد، و دیگری سختی‌هایی که به گشایش‌های محتمل و فردا‌های بهتر ختم می‌شود. او گفت به مردم عکس واقعی خود را نشان دهید، نه نقاشی‌های رویایی. مردم واقعی در قابی قرار دارند که لبخند خشک بر چهره‌هاست. رئیس‌جمهور باید در کنار آن‌ها بیاید تا اعتماد یابند.
مردم رئیس‌جمهور معمولی برای شرایط غیر‌معمولی می‌خواهند
نیلی نتیجه گرفت مردم به رئیس‌جمهور معمولی برای شرایط غیر‌معمولی قانع هستند. ما در مسیر گذار اقتصادی، فرهنگی و سیاسی هستیم که طولانی خواهد بود. در سیاست برخلاف اقتصاد، هم بن‌بست داریم هم معجزه. انتخاب رویکرد صادقانه می‌تواند تنگنای بن‌بست را کاهش دهد، حتی اگر معجزه نسازد.
