مومنی در سه دهه اخیر شاهد فاجعهآمیزترین ناکامی سیاستگذاری اقتصادی هستیم؛ ۱۱۱ مجوز خودروسازی برابر ۹ کشور صنعتی
دکتر فرشاد مومنی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی، در جلسهای در گروه سیاستگذاری عمومی دانشکده حقوق و علوم سیاسی این دانشگاه، با اشاره به مفهوم فساد، اظهار داشت احتمالا یکی از پیچیدهترین مفاهیم که به سختی قابل تعریف است، مفهوم فساد میباشد. او افزود متداولترین تعریف فعلی فساد، سوءاستفاده از اعتماد افراد جامعه در جهت منافع شخصی است، صرفنظر از بخش دولتی یا خصوصی.
فساد، نشانه ناکامی ساختار قدرت در ایجاد انگیزههای تولیدی
مومنی با استناد به نظر سوزان رز اکرمن، نویسنده کتاب فساد و دولت، گفت فساد نشانه ناکامی و ناتوانی ساختار قدرت در تشکیل انگیزههای تولیدی است. هانتینگتن نیز فساد را نشانه بحران مشارکت مردم در تعیین سرنوشت سیاسی و اقتصادی خود میداند. فصل مشترک تمام این نشانهها، سلطه تمایلات نهانکارانه در سطح دولت و مردم است.
تمام سیاستهای کلیدی اقتصادی در ۳۵ سال گذشته ناکام ماندهاند
این اقتصاددان تأکید کرد در ۳۵ سال گذشته، در عرصه سیاستگذاری عمومی اقتصاد، تمام سیاستهای کلیدی اتخاذ شده ناکامی خوردهاند. وجه تلختر ماجرا این است که در حوزههایی که دولتها حیثیت و مایه بیشتری گذاشتهاند، شدت و عمق ناکامی بیشتر بوده است. هزینههای زمانی فساد تا حدی پیش رفته که میتواند مبنای بقای جامعه و امنیت ملی را به خطر بیندازد.
فساد مشروعیتسوزی است و صداهای توسعهخواه را به حاشیه میراند
مومنی گفت یکی از کارکردهای فساد، مشروعیتسوزی است و ما ماجراهایی داریم که هرکدام قیمت جدی میطلبد. فساد نیروی محرکه از کار افتادن حکومت میشود و اندوختهگذاریها و توان یادگیری ساختار قدرت را از کار میاندازد. یک خطای سیاستی ۱۰ بار اتخاذ شده و ۱۰ بار ناکامی پرهزینه و پرفاجعه تشکیل میدهد، اما تداوم مییابد.
سقوط اتحاد شوروی، درسآموز برای ایران
این استاد دانشگاه با اشاره به سقوط اتحاد شوروی، گفت هیچ تواناییای برای ایران و حکومتش آموزندهتر از واکاوی دلایل سقوط اتحاد شوروی نیست. آندره فونتن، استراتژیست برجسته و سردبیر لوموند، در جلد چهارم کتاب خود با عنوان یکی بدون فرد دیگر، مهمترین عامل ناکامی شوروی در افغانستان را فساد عنوان کرد. فرماندهان نظامی فاسد از پیشرفتهترین سلاحها تا غذا را در بازار سیاه میفروختند و این ابرقدرت از درون فرو ریخت.
پیوند فساد با تسخیرشدگی ساختار قدرت و حمایتیپروری
مومنی تأکید کرد باید پیوند فساد با تسخیرشدگی ساختار قدرت و حمایتیپروری مورد دقت قرار گیرد. وقتی ساختار قدرت به تسخیر مافیاها و گروههای ذینفع در میآید، دیگر بحث از بخش خصوصی و دولت خارج میشود و هر کاری شود، مافیاها برنده میباشند. در فساد اندوختهسالار، موتور مهم، رانتجویی اندوختهسالارانه است و ایران یکی از قربانیان این سازوکار است.
مالیسازی افراطی مخربتر از بیماری هلندی
رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد گفت مهمترین ابزار سیاستی برای شکل دادن مناسبات رانتی، مالیسازی افراطی یا بیماری انگلیسی است که مخربتر از بیماری هلندی است. در این حالت شاهد ابراز همزمان رکود و تورم و افزایش شاخصهای فلکت و بیکاری هستیم. در دوره احمدینژاد که قله درآمدهای نفتی تاریخ ایران بود، به جهت شوک درمانی، کسری بودجه خانوارها چهاربرابر افزایش یافت.
تشکیل در ایران محمل توزیع رنت شده است
مومنی با استناد به دادههای وزارت صمت اظهار داشت تا ۱۴۰۱ این وزارتخانه ۱۱۱ مجوز برای راهاندازی بنگاههای ساخت ماشین داده است. این تعداد مجوز معادل کل واحدهای ماشینسازی در کشورهای آلمان، آمریکا، ایتالیا، ژاپن، فرانسه، کره جنوبی، اسپانیا، برزیل و ترکیه است. همچنین دستگاههای رسمی نزدیک به ۲۱۹ مجوز برای ساخت موتورسیکلت صادر کردهاند که معادل بیش از دو برابر کل واحدهای ساخت موتورسیکلت در ۱۳ کشور شامل چین، کره جنوبی، مالزی، اندونزی، تایوان، ژاپن، تایلند، ویتنام، هند، بنگلادش، پاکستان، فیلیپین و ترکیه میباشد.
مشابه این وضعیت در پتروشیمی و فولاد نیز وجود دارد
این اقتصاددان یادآور شد شبیه این ماجرا در عرصه پتروشیمی، فولاد و مجوزهای صادر شده برای آنها نیز وجود دارد. عنصر رانت و قباحت فساد در این موارد بسیار عریانتر است، چرا که این رشتهها آببر و آلودهکنندهترین فعالیتهای صنعتی هستند، اما اکثر در مناطقی مستقر شدهاند که حادترین بحران آب را داریم.
مبارزه با فساد نیازمند برنامه ملی و پیشگیری است
مومنی در پایان گفت به اعتبار خصلت چندبعدی فساد و نهانکارانه بودن آن، رویارویی غیربرنامهریزی با فساد محکوم به ناکامی است. تنها کشورهایی که برنامه ملی مبارزه با فساد دارند و پیشگیری را در نظر میگیرند میتوانند موفق باشند. او همچنین به آدرسهای غلط در مبارزه با فساد اشاره کرد و گفت نهادها از افراد مهمترند و اگر بستر نهادی را مشوق فساد نگه دارید، با ابعاد درشتی از فساد روبرو خواهید شد.





