دانشمندان معتقدند که زمین در اوایل شکلگیری خود بهصورت مسطح و شبیه به یک اسمارتیز بوده است، نه یک کره کامل. محققان دانشگاه مرکزی لنکشایر با انجام شبیهسازیهای سهبعدی از شکلگیری سیارات در دیسکهای گازی اطراف ستارگان جوان، به این نتیجه رسیدهاند که پیشسیارات در ابتدا شکل کروی ندارند.
نتایج شگفتانگیز شبیهسازیهای جدید
دکتر دیمیتریس استاماتلوس، از نویسندگان این تحقیق، اظهار کرد ما بسیار شگفتزده شدیم که پیشسیارات کرویهای نسبتا مسطحی هستند، تقریبا همانند اسمارتیز. تا پیش از این هیچگاه فکر نمیکردیم که شکل سیارات در شبیهسازیها را بررسی کنیم، چون همیشه فرض میکردیم که آنها کروی هستند.
بر اساس یافتهها، پیشسیارات در اوایل حیات خود تا حدود ۹۰ درصد مسطح بودهاند، در حالی که زمین امروزی در قطبها تنها ۰.۳ درصد، مشتری ۶ درصد و زحل ۱۰ درصد از حالت کرهای منحرف است. فاز پیشسیاره بین یک تا پنج میلیون سال اول وجود سیاره ادامه مییابد که در مقایسه با قدمت ۴.۵ میلیارد ساله زمین، دوره بسیار کوتاهی است.
دو نظریه رقیب برای شکلگیری سیارات
دو نظریه اصلی برای توضیح شکلگیری پیشسیارات وجود دارد. نظریه برافزایش هسته که دکتر آدام فنتون از محققان اصلی آن است، ادعا میکند سیارات از طریق رشد تدریجی ذرات غبار که به هم میچسبند، در مقیاسهای زمانی طولانی شکل میگیرند. نظریه دوم ناپایداری دیسک است که میگوید سیارات بهصورت نسبتا سریع شکل میگیرند، چون دیسک گاز چرخان دور ستاره جوان بهشدت متلاشی میشود.
دکتر فنتون توضیح میدهد نظریه ناپایداری دیسک بر پایه این واقعیت استوار است که سیارات بزرگ میتوانند بسیار سریع در فواصل زیادی از ستاره میزبان خود شکل بگیرند و برخی مشاهدات سیارات فراخورشیدی را توضیح میدهد.
شکل مسطح ناشی از نیروی چرخش
محققان در مقاله خود بیان کردهاند که سیارات به دلیل شکلگیری در یک دیسک در حال چرخش، شکل مسطح به خود میگیرند. این پدیده شبیه به یک سرآشپزی است که توپ خمیر پیتزا را میچرخاند و نیروی چرخش آن را کشیده و صاف میکند.
دانشمندان معتقدند که سیارات در مراحل بعد کروی میشوند، زیرا گاز و سایر مواد در قطب شمال و جنوب با شدت بیشتری نسبت به خط استوا فرود میآیند. این پیشبینیها میتواند در آینده به حل پرسش شکلگیری سیارات کمک کند.
امکان رصد با تلسکوپ جیمز وب
رصد پیشسیارات تا به امروز بسیار نادر بوده و تنها در چند سال اخیر امکانپذیر شده است. محققان انتظار دارند که مسطح شدن پیشسیارات از طریق تلسکوپهای فضایی قابل مشاهده باشد. اگر پیشسیارات مسطح رصد شوند، شواهد قوی برای نظریه ناپایداری دیسک به دست میآید، زیرا بر اساس نظریه برافزایش هسته، پیشسیارات باید کروی باقی بمانند.
تیم تحقیق در حال حاضر در تلاش است مدلهای محاسباتی خود را بهبود بخشد تا نتایج را با مشاهدات آتی تلسکوپ فضایی جیمز وب مقایسه کند.





