پیری فرایندی است که با گذشت زمان و تجمع صدمههای سلولی همراه میشود، اما پژوهشهای جدید نشان میدهد این روند تصادفی نیست و ژنهای خاصی آن را تنظیم میکنند. کشف یک جهش ژنتیکی در سال ۱۹۹۳ که طول عمر کرم را دو برابر کرد، نشان داد ژنهای مرتبط با مسیر انسولین، تنظیمکنندههای اساسی پیری در موجودات مختلف از کرم تا انسان هستند.
میتوکندریهای بافتهای گوناگون با هم ارتباط برقرار میکنند
مجموعهای از مقالات اخیر مسیر بیوشیمیایی جدیدی را مستند کردهاند که پیری را بر اساس سیگنالهای ارسالشده بین میتوکندریها تنظیم میکند. میتوکندریها که نیروگاه سلول نامیده میشوند، اندامکهای اجتماعی هستند که حتی در بافتهای مختلف با هم ارتباط برقرار میکنند و مانند واکیتاکیهای سلولی، پیامهایی را در سراسر بدن ارسال میکنند که بر بقا و طول عمر تأثیر میگذارد.
اندرو دیلین، زیستشناس سلولی دانشگاه کالیفرنیا برکلی، نزدیک به یک دهه پیش اولین سرنخهای این مسیر را کشف کرد. او در جستجوی ژنهای افزایشدهنده طول عمر در کرم الگانس متوجه شد که صدمه ژنتیکی به میتوکندریها باعث افزایش ۵۰ درصدی طول عمر میشود، در حالی که انتظار میرفت میتوکندریهای معیوب مرگ را تسریع کنند.
صدمه به میتوکندریهای مغز پاسخ ترمیمی در سراسر بدن را فعال میکند
دیلین و تیمش کشف کردند که میتوکندریهای صدمهدیده در سیستم عصبی کرمها مسئول این تأثیر هستند. وقتی میتوکندریهای نورونها دچار استرس میشوند، پاسخ ترمیمی به نام پاسخ پروتئینهای ناهمگشوده در بافتهای دیگر بدن نیز فعال میشود، حتی در سلولی که میتوکندریهای سالم دارند. این فعالیت ترمیمی باعث افزایش طول عمر میشود.
پژوهشگران متوجه شدند میتوکندریهای نورونهای تحت استرس از وزیکلها (کیسههای حبابمانند) برای انتقال سیگنالی به نام از سلولهای عصبی به سایر سلولهای بدن استفاده میکنند. مسیر سیگنالدهی قبلا در الگوسازی جنینی شناخته شده بود، اما در بزرگسالان میتواند فرآیندهای ترمیمی را آغاز کند.
سلولهای زایا واسطه انتقال سیگنالهای ضدپیری هستند
تیم دیلین کشف کرد که ژنی در میتوکندریهای سلولهای رده زایا (تخمک و اسپرم) میتواند مسیر رشدی را تعدیل کند. این نشان میدهد سلولهای زایا نقشی حیاتی در انتقال سیگنال بین سیستم عصبی و بافتهای سراسر بدن دارند. دیلین میگوید سلولهای رده زایا برای این کار کاملا ضروری هستند.
شدت سیگنال رده زایا طول عمر را تنظیم میکند. با بالا رفتن سن، کیفیت تخمک یا اسپرم کاهش مییابد و این افت در توانایی سلولهای زایا برای انتقال سیگنالهای ترمیمی از میتوکندریهای مغز نیز خود را نشان میدهد. در نتیجه بدن دچار تحلیل میشود.
دیلین معتقد است این مکانیزم از دیدگاه تکاملی منطقی است تا زمانی که سلولهای زایا سالم باشند، سیگنالهای پشتیبان بقا ارسال میشوند تا میزبان برای تولیدمثل زنده بماند. با افت کیفیت سلولهای زایا، انگیزه تکاملی برای افزایش طول عمر وجود ندارد.
میتوکندریها در اصل باکتریهای آزاد زندگی بودند که میلیاردها سال پیش به سلولهای اولیه پیوستند. توانایی آنها برای برقراری ارتباط با هم، یادگاری از جد باکتریاییشان است. اگر این یافتهها در انسانها نیز تایید شود، میتوان گفت میتوکندریهای ما هماکنون در مورد سن ما با هم صحبت میکنند.





