پلتفرم فیلم‌نت در روز‌های اخیر گامی تازه در مسیر اکران آنلاین فیلم‌های سینمایی برداشته است. این سرویس برای نخستین بار فیلمی کوتاه را به‌صورت تک‌فروشی و با بلیت ۲۵ هزار تومانی عرضه کرده که برای اشتراک‌گذاران پلتفرم در دسترس نیست. این رویداد باعث شده تا مجددا بر فراز و فرود‌های اکران آنلاین در سال‌های اخیر تمرکز شود؛ روشی که در بهار ۱۳۹۹ آغاز گردید و اکنون به نظر می‌رسد حال و روز خوبی نداشته باشد.
ریشه‌های فلسفی اکران آنلاین در دوران کرونا
سینمای ایران برای نخستین بار در روز‌های پایانی اسفند ۱۳۹۸ با اکران آنلاین آشنا شد، وقتی سالن‌های سینما تعطیل بودند و اکران نوروزی فیلم‌هایی چون شنای پروانه و خوب، بد، جلف ارتش سری لغو گردید. در اواخر فروردین ۱۳۹۹ سازمان هنری-رسانه‌ای اوج از اکران فیلم خروج در دو پلتفرم اصلی فیلیمو و نماوا خبر داد. این فیلم با بلیت ۱۲ هزار تومانی، قابل دانلود نبود و تنها ۱۲ ساعت فرصت تماشا می‌داد. خروج با استقبال نسبی روبرو شد و نزدیک به ۳ می‌لیارد تومان درآمد به حساب سازمان اوج واریز گردید.
شروع طمع پلتفرم‌ها پس از نخستین تجربیات
پس از موفقیت خروج که با سهم ۱۰۰ درصدی بلیت‌فروشی به نفع سازمان اوج تمام شد، پلتفرم‌ها سهم ۳۰ درصدی از بهای بلیت را درخواست کردند. فیلم طلا با تهیه‌کنندگی رامبد جوان و محمد با لیاقت دومین اثر اکران آنلاین بود که زمان تماشا به ۸ ساعت کاهش یافت و بلیت به ۱۵ هزار تومان رسید. این فیلم نیز بیش از یک می‌لیارد تومان فروش داشت. با افزایش تقاضا برای اکران آنلاین، فیلیمو و نماوا بلیت را به ۲۰ هزار تومان رساندند. در حدود ۶ ماه اول، نزدیک به ۳۰ فیلم سینمایی در این پلتفرم‌ها اکران یافتند، اما قاچاق سریع آثار در چند ساعت اول و افت تدریجی استقبال، این مدل را به بن‌بست رساند.
بازگشایی سینماها و تغییر مدل زمان‌بندی
با بازگشایی تدریجی سینماها، اکران آنلاین به مرحله می‌انی بین نمایش روی پرده و عرضه خانگی تبدیل شد. اکنون فیلم‌ها چند ماه پس از پایان اکران سینمایی با بلیت‌فروشی در پلتفرم‌ها عرضه می‌شوند و مدتی بعد برای اشتراک‌گذاران در دسترس قرار می‌گیرند. سقف زمان اکران آنلاین برای فیلم‌های مشترک فیلیمو و نماوا ۴ هفته است، اما در ماه‌های اخیر برخی آثار اختصاصی تا چندین ماه در حالت بلیت‌فروشی مانده‌اند. برای مثال عروسی مردم بیش از ۳ ماه در فیلم‌نت و جنگ جهانی سوم نزدیک به ۶ ماه در نماوا در اکران آنلاین بوده‌اند.
سازندگان و پلتفرم‌ها در یک تا دو سال اخیر به ندرت فیلمی را بدون مرحله تک‌فروشی عرضه کرده‌اند. حتی در مورد استثنای دوزیست اثر برزو نیک‌نژاد که مستقیما برای اشتراک‌گذاران قرار گرفت، پلتفرم نمایش‌دهنده تبلیغاتی انجام داد که گویی این تصمیم لطفی به کاربران اشتراکی بوده است.
طمع در برابر ترویج فرهنگ تماشای قانونی
آمار بلیت‌فروشی فیلم‌های اکران آنلاین مدتی است منتشر نمی‌شود، زیرا تعداد بلیت‌های فروخته شده آن‌قدر اندک است که پلتفرم‌ها انگیزه تبلیغاتی برای اعلام آن ندارند. در عین حال با هر افزایش بهای بلیت سینما، پلتفرم‌ها نیز بهای اکران آنلاین را به شدت بالا می‌برند و تمایزی بین کمدی‌های پرفروش و سایر آثار قائل نمی‌شوند.
طمع تهیه‌کنندگان و پلتفرم‌ها در درآمدزایی از اکران آنلاین، اگرچ رقم‌های ناچیزی به جیب آن‌ها می‌زند، اما بر عادات فیلم‌بینی مخاطب ایرانی تأثیر منفی گذاشته است. بسیاری از مخاطبان ۲ تا ۳ سالی بود که به خرید اشتراک ماهانه ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومانی برای تماشای سریال‌های اختصاصی عادت کرده بودند؛ اکران آنلاین فیلم‌های سینمایی باعث عقب‌گردی بزرگی در فرهنگ مصرف قانونی کالای فرهنگی شد.
بر اساس عکس‌العمل‌های گسترده در شبکه‌های اجتماعی، فیلم‌های اکران آنلاین ده‌ها و احتمالا صدها برابر تعداد بلیت‌های فروخته شده دیده شده‌اند. با آمار ناچیز فروش بلیت، روشن است که اکران آنلاین بی‌رویه و طولانی مدت، عملا فرهنگ قاچاق را ترویج و گسترش داده است؛ روندی که در آینده می‌تواند مانع از رشد تعداد اشتراک‌گذاران پلتفرم‌ها نیز گردد.
به نظر می‌رسد فیلیمو، نماوا و فیلم‌نت رویه‌ای را پیش گرفته‌اند که در پلتفرم‌های بین‌المللی نظیر نتفلیکس، اپل تی‌وی پلاس و آمازون پرایم دیده نمی‌شود. در حالی که سرویس‌های خارجی تلاش می‌کنند محتوای اختصاصی برای اشتراک‌گذاران بسازند و حتی فیلم‌های پرشماری را تنها برای نمایش اشتراکی تولید کنند، پلتفرم‌های داخلی سعی دارند تا آنجا که ممکن است از مخاطب بیش‌تر پول بگیرند و محتوای محدود خود را پیش از در دسترس قرار دادن برای مشترک، به درآمد تبدیل نمایند.
