تحلیل چالشهای جشنواره فیلم فجر از سیمرغ تا مخاطب و نقش ساحات فرهنگی, جلسه هفتمین نشست ماهانه سینما رو به آینده، شب قبل ۶ بهمن ماه در پردیس سینمایی آزادی برگزار شد و با همت سازمان سینمای سوره و میزبانی امیر قادری انجام گرفت. در این نشست، سیدمهدی طباطبایینژاد، دبیر دوره ۳۹ و علیرضا رضاداد، دبیر دورههای ۲۲ تا ۲۵، ۳۲ و ۳۳ جشنواره فیلم فجر بهعنوان مهمانان حضور یافتند و به بررسی چالشهای دورانی از เทศโดย اشاره کردند.

امیر قادری در ابتدای سخنرانی خود اظهار داشت که هفته قبل خبر دردناکی دریافت کردهاند؛ مرحوم شهرام میراباقدم، سازندهٔ مستند بر سینمای ایران، بهطور غیرمنتظره درگذشتهاند.

قادری ادامه داد تقریباً یک سال است که ما در حال برگزاری نشستهای سینما رو به آینده با گروههای گوناگون هستیم و شعار ما این بوده که اگر وفاق ملی وجود داشته باشد، مشکلات قابل حل خواهد بود. او همچنین تصریح کرد که نزدیکی جشنواره فجر در این نوشته باثری نیست و از ابتدا امیدوار بودیم تا رضا را در این جلسات ببینیم.

طباطبایینژاد، بهعنوان مدیر و دبیر جشنواره، در مورد چالشهای دور دبیری خود صحبت کرد و گفت که در دوران کووید-۱۹، بزرگترین چالش برگزاری دور سی و نهم بود.

د انباشته نشوند.

او اظهار داشت که تا ۱۰ بهمن، بودیم که آیا مخاطبان به جشنواره دسترسی دارند یا خیر و tưở میکردیم جشنواره صرفاً برای اهالی رسانه و منتقدان برگزار میشود. اما پس از دیدار با دکتر جهانپور، مسئول بهداشت، تصمیم گیری شد که جشنواره با ۳۰ درصد ظرفیت در کل کشور برگزار شود.

طباطبایینژاد ادامه داد در جشنواره سی و نهم، ۴۲۰۰ بار ā-hā- ān را ضدعفونی کردیم، یعنی بیش از ۵ هزار بار نمایش داشتیم و این میزان سمزدایی اولین باری بود که در جشنواره رخ داد.

ب کردند و کاندیداها به نمایش عمومی درآمدند.

او بهطور أشار کرد که در این دور برای اولین بار تمام فیلمها در تهران و تمام شهرستانها به نمایش درآمد و ما تی که ساعت ۱۰ شب سینماها را ببندیم و در غیر این صورت جشنواره تعطیل خواهد شد. استاندار تهران در مصاحبه خود گفت کهش به جشنเทศ نرسید.

در مورد چالش اصلی، طباطبایینژاد که مهمترین چالش جشنواره فجر ۴۳، مخاطب است و بزرگترین چالش، مطالبهگری است اما بهنظرم با اهمیتترین این جشنواره با سیاستی که دوستان پیش گرفتهاند و آقای شهسواری میخواهد همه را راضی کند تا به مطالبه جامعه سینمایی جواب دهد، این است که فیلمهای ضعیف و متوسط را به پایین به جشنواره راه نشان دادهاند و مخاطب را خسته میکنند.

او افزود هر جشنوارهای که ۴ تا ۵ فیلم متوسط تا بالا (خوب) و ۱ تا ۲ تأثیر شاهکار داشته باشد، çok dı اما عندما سبد فیلمها بزرگ، تعداد فیلمهای متوسط به پایین افزایش مییابد و این م خوبهای بین آنها گم میشوند. من معتقدم که امکان عقلی ندارد که سینمای ایران ۳۳ فیلم خوب یا متوسط به بالا داشته باشد.

محمودگبرلو، عضو هیات انتخاب دوره ۴۳، در پاسخ به سؤال درباره وفاق ملی و پذیرش فیلم متوسط به پایین، تصریح کرد که هیات انتخاب موظف است طبق جدول اشکار شده انتخاب کند و اگر دل فیلمها را انتخاب کنیم، بیشتر از ۵ تا ۶ فیلم خوب را نخواهیم کرد؛ اما اگر بخواهیم طبق جدول پیش برویم، شرایط متفاوت خواهد بود.

او گفت ما به شکل نصف به علاوه یک رای ها را انتخاب کردیم و گمان زیاد ظن طباطبایینژاد درست باشد؛ احتمالاً ۱۰ فیلم داشتیم که ۷ رای موافق داشتند و بقیه فیلمها برای تمام اعضا نیست. رضاداد در ادامه گفت ما طی سالهای قبل به جز دور ۳۹، ۳۳ فیلم در جشنواره داشتیم؛ یعنی ۱۱ فیلم اولی و ۲۲ فیلم غیراولی. تنها تفاوت امسال این است که فیلمهای اولی در بقیه جوایز نیز شریک میباشند.

او تصریح کرد که ما در سالهای قبل ۲ فیلم اولی را سیمرغ میذاشتیم و بقیه را فیلم اولی می میدانستیم و این نوشتار مخاطب را تشویق میکند تا با نگاه بازتر را ببیند و بداند که این تأثیر یک اولی است. طباطبایینژاد با تأکید بر این نکته گفت من باور دارم که این چالش جدی مخاطب خواهد شود و کیفیت میانگین آثار سینمای ایران افول خواهد کرد. او افزود امکان ندارد بین ۱۳ فیلم اولی، بیش از ۴ تأثیر خوب وجود داشته باشد.

گبرلو در ادامه ب گفت آقای در دولت تازه مستقر و عمده تولیدات با سیاست دولت قبل ساخته شده است. ما در یک مقطعی با معضل تشکیل فیلم اجتماعی روبهرو بودیم و تنها کمدی ساخته میشد؛ بعد نمیشود گفت که سینمای ایران فیلم خوب ندارد؛ من معتقدم سیاستگذاری غلط، علت این کار است.

طباطبایینژاد در ản الفیلمها محصول دولتها نیستند؛ ها– امیر قادری افزود من با دقت به وجود مستمرم در چهلمین جشنواره فیلم مختصر تهران، میتوانم بگویم که فیلمسازان اول ما میتوانند استانداردهای قبل را تغییر دهند و یک رونقسازی به پا کنند. او تصریح کرد که در هیات انتخاب به خودمان اجازه ندادیم که به هیچ فیلمی لقبی بدیم.

رضاداد در مورد جایگاه جشنواره فیلم فجر یادآور شد در جشنوارههایی همچون کن که هزاران فیلم از سراسر جهان شرکت میکنند، ۲۰ اثر را انتخاب میکنند که در نهایت ۱۰ اثر از آنها کیفیت لازم را ندارند. بعد نمیشود از سینمای ایران انتظار داشت که ۳۳ فیلم داشته باشد که بتواند همه را راضی کند. او ادامه داد من مدام گمانم این بوده که به جایگاه فیلم فجر دقت داشته باشیم و آن را با جشنوارههای برلین و کن قیاس نکنیم.

جشنواره فجر حلقهای از زنجیره سینمای ایران و محل تماس و بررسی فعالیت سینمایی است که بهحمای و عمل مخاطب نیاز دارد. او همینطور گفت فیلمسازان اول با یک چالش روبهرو بودند که اکنون رفع شده است و آن هم جذب عوامل حرفهای بود. در حال حاضر نگاه به فیلمهای اولیها تغییر کرده است و تعداد زیادی از تولیدکنندگان تمایل دارند با فیلمهای اولی کار کنند. سینمای ایران یک موجود زنده و همیشه در حال تغییر استانداردهای خود است.

بنابراین این چالش که آقای طباطبایی به آن اشاره کرد، چالش محتملی است اما مخاطب جشنواره فجر باید بداند با چه اثری روبهرو است و چه نقشی در سینمای ایران در جشنواره فیلم فجر ایفا میکند.

طباطبایینژاد در پایان گفت دو دیدگاه در جشنواره فجر وجود دارد؛ برخی آن را مسابقه ملی میدانند که آثار ملی را به نمایش میگذارند و برخی دیگر دارند که جشنواره فجر جشن سینمای ایران است که میخواهد مخاطبش را به سینما بکشد؛ برای همین نباید فیلمی را که ژانش برای پرده نیست، به نمایش درآورد.

رضاداد تصریح کرد وجه مشترک عصور گوناگون جشنواره فیلم فجر این است که هیات انتخاب کار بسیار سختی دارد چون نه میتواند نام فردی را به جشنواره اضافه کند و نه میتواند نام آن را حذف کند. سپس محمودگبرلو اظهار کرد ما در هیات انتخاب به خودمان اجازه ندادیم که به هیچ فیلمی لقب بد کنیم. ما هر فیلمی را که چارچوب سینمایی درست داشت، انتخاب کردیم و انتظار داریم که منتقدان و کارشناسان در مورد آن نظر دهند.

او افزود ما باید این را رسالت خود بدانیم که تیتر فیلم اولی را کنار بگذاریم. قطعاً در این جشنواره با کارگردانان بنامی روبرو خواهیم شد که نامناشنا نیستند. طباطبایینژاد افزود در این عرصه، اولین کاری که باید انجام داد این است که بنیاد سینمایی فارابی شورای مجوز کارگردانی را تعطیل کند. من اصلاً نمیفهمم که به چه علت یک کارگردانی باید آنجا تست دهد؟ یک تولیدکننده احتمالاً بخواهد با هر فیلمسازی که دوست دارد، کار کند.

رضاداد با مثال در دولت روحانی گفت فردی بین همکاری فیلمساز و تهیهکن در لم یحدث แต่ فی دوله الرئیس الشهید رییسی، أصبح تصنیع الأفلام عملیه फिल्म बनाना एक अधिकार है कि हर व्यक्ति जो चाहता है इसमें कदम रख सकता है। قادری اظهار کرد من با این مورد مخالف شدید هستم؛ چرا که در این دولتها تعداد نامخودی و آشنا زیاد به چشم میخورد تا دولتهایی که محدودیت ایجاد میکردند.

طباطبایینژاد افزود از دولت آقای روحانی این‑تشخیص کارگردان اولی اشکار شد و من از مخالفان آن بودم تا روز آخر هم زیر بار نبرد. رضاداد تصریح کرد من نمیخواهم دولتها را قیاس کنم. مقصد من این بود که نشان دهم سیاستگزینی تا چه تأثیرگذار خواهد بود و دولتها در سرزمین ما چقدر مهم خواهند بود. امیر قادری ادامه داد تنها سینماست که محصول طبق متوسط است.

جشنواره فیلم فجر برای جامعه ایرانی بسیار مهم است و من فکر میکنم حتی لیگ برتر فوتبال نتوانسته اینگونه ربط بین حاکمیت طبق متوسط را شکل دهد. احتمالاً تنها چیزی که میتواند با این رقابت کند، انتخابات ریاست جمهوری است. در غیر این صورت تنها چیزی که بین طبق متوسط و حاکمیت ربط برقرار میکند، جشنواره فیلم فجر است.

رضاداد پاسخ داد من کاملا موافقم و میخواهم این جمله را از آقای جیرانی نقل کنم که این خاصیت و نتیجه برون‑روِ سینما است. به قول ایشان در انواع هنرها تنها سینماست که محصول طبق متوسط است و بیشترین را هم با همین طبقه برقرار میکند. جشنواره فجر محل ابراز و’ آن است. لذا من معتقدم که بخشی از دلیل آن ذات و خصوصیت خود سینما است. سینما و جشنواره فیلم فجر توانایی سازی دارند.

طباطبایینژاد نیز تصریح کرد نفس سینما بهחן یک هنر دلنشین برای طبق متوسط بهخصیصه از دلایل اهمیت فجر برای جامعه ایرانی است. این چنین سینما از وقتی که در ایران صحنه و ظهور اشکار کرده است، همیشه رسانه مستلط طبق متوسط ایران بوده و کار خود را پیش برده است.

در گذشته جشنواره موسیقی و تئاتر فجر همزمان با جشنواره فیلم فجر ۱۲ تا ۲۲ بهمن برگزار میشد، اما این جشنوارهها اختصاصی فعالان حوزه موسیقی و فعالان حوزه تئاتر بود؛ اما جشنواره فیلم فجر، جشنواره سینماگران نیست بلکه جشنواره مردم ایران است. من به گفتن شخصی که سابقه دبیری فجر را دارم میگویم از نظر من ۷۰ درصد فجر، موارد فرد دیگر غیر از سیمرغ است. اولین تأثیر دبیر جشنواره روی هیات داوران است.

در این بخش، رضاداد در مورد تغییر دبیر جشنواره روی کلیهٔ جشنواره گفت اولین تأثیر دبیر جشنواره روی هیات داوران است و من در ادوار گوناگون به ترکیب زیاد میدادم. اولین پارامتر من این بود که افرادی را انتخاب کنم که محبوب سینماگران باشند به طوری که برآورد نمره آنها ۱۵ به بالا باشد. دیدگاهم این است که جشنواره از دهه ۶۰ به- é شما است.

ما در هر دوره پارامترهای خاصی داریم؛ بهعنوان مثال در سال ۱۳۹۲ ما با کمترین مقدار مخاطب روبرو بودیم و باید کاری میکردیم تا مخاطب رشد اشکار کند. این چند برابر شدن مخاطب قطعاً به ترکیب هیات داوران مرتبط است که بتواند دیدگاههای متوسط سلیقه مخاطب را نمایندگی کند.

او همینطور گفت اگر افرادی را برگزینیم که گرایش آنها فیلمهای مینیمال یا جشنوارها باشد، جذب مخاطب در سینما افت اشکار میشود؛ یا اگر ترکیب را مَحْفُظْגרای انتخاب کنیم امکانپذیر بقیه فکر کنند جشنواره را örí کردهایم. یکی دیگر از معذورات ما در انتخاب افراد برای هیات انتخاب و قضاوت این است که آن سال چه افرادی فیلم دارند؟ افرادی که خودشان آن سال فیلم دارند نباید مشارکت در قضاوت جشنواره داشته باشند.

بر این مبنا ما میکنیم که چه افرادی در هیاتها باشند. رضاداد در مورد اظهار نظر مستقیم دبیر نیز فرمود این‑حتی برای خود داوران آنقدر گلدونش نیست.

نقش دبیر همانند نقش مدیر، هیاتها همانند معلم و فیلمسازان همانند دانشآموزان میباشند.دبیر داوران تحت فشار اطلاعاتی- هستند که در فیلمهای گوناگون وجود دارد؛ چرا که طی ۱۰ روز ۳۳ فیلم را داوری کردند، کار بسیار سختی است.دبیر باید در این دور برای داوران استراحت بسازد و ازوضعیتشان مراقبت کند. اینچنین باید آگاه باشد که در بحثهای داوران بهدلیل تخصص نامناسب در دوره نامزدی، فاحش پیش نیاید.

در مرحله نامزدی هر یک از داوران برای هر بخش که حدوداً ۲۰ تا میشود، ۴ تا ۵ نامزد دارند. اگر زمان یا گفتگو خوب شکل گیرد، خود به خود آنچه از داوری انتظار داریم رخ میدهد. ماجرای سیمرغ که به نوید محمدزاده نرسید، او هم گفت ما در سال ۱۳۹۲، ۲ فیلم بیگپروداکشن داشتیم؛ چ و روز رستاخیز. من از روز اول جشنواره دلوف قضاوت این ۲ فیلم بودم چون هر دو فیلم، کارگردانان ‑ داشتند.

در آن سال دلوف آرای من این بود که اگر همه جوایز را این دو فیلم بگیرند، تکلیف سینمای ایران در त्योहार سال بعد چه خواهد بود؟ ما آن سال از مقررات عبور کردیم و هزینه دادیم که یک جایزه به بهترین فیلم بخش خصوصی بدهیم و به فیلم آذر شهدقت پرویز و دیگران آقای افخمی تعلق گرفت. رضاداد اصرار کرد ما در مورد فیلم عصبی نیستی چالش درون وزیرخانهها داشتیم که تبدیل جایزه ندادن به نوید محمدزاده شد.

فضای عمومی که در طول جشنواره برای فیلمها ساخته میشود، بسیار مهم است. برخی سالها داوران خودشان را در فضاهای ایزولهوار میذارند که هیچ اثری از بیرونی نمیگیرند؛ برخی سالها هم به این شکل نیست. من معتقدم که الان نمیتوان در عرض رسانه نبوده است.طباطبایینژاد در مورد این‑فرمود ۹۰ درصد چش داوران با دبیر است و دیگران نهایت ۱۰ درصد میتوانند روی این الگو تأثیر بگذارند.

همه دبیران در بین هیات داورانشان ۲ تا ۳ نفر یار غار دارند که میتوانند توسط آنها نظراتشان را در میان بگذارند. در دور ۳۹ جشنواره فجر، به دلیل شیوع کووید-۱۹، قضاوت بخش مستند را سریعتر آغاز کردیم. هنگامی که همه شد، دوستان به من گفتند هیچ اثری با لیاقت دریافت سیمرغ نیست و بر این تصمیم خودPF ł به ی پافشاری کردند. من به آنها گفتم خودم یک تغییر را دعوت میکنم.

با تهیهکنندهٔ مستند کودتای ۵۳ تماس گرفتم و درمورد حضور در جشنواره با او حرف زدم. این تغییر که بهطورصافٍ مستند گران- است، به جشنواره آوردیم و قرار بود سیمرغ بگیرد. اما وقتی که لیست را به آقای انتظامی ارایه دادیم، ایشان به من زنگ زد و گفت ملاحظاتی وجود دارد و این تغییر نباید جایزه بگیرد.

او هم چنین گفت در نهایت نظر دادم که از طرف جشنوانبیانیهای صادر کنیم مبنی بر این که چون فیلمهای بخش مستند و مختصر در یک ماه قبل به نمایش آمدند و آنلاین، در جشنواره فجر نمایش داده نمیشوند. پس از آن بدون نمایش آثار، سیمرغ به مستند کودتای ۵۳ تعلق گرفت. رضاداد در ادامه گفتگو فرمود اساساً دبیری که نسبت به فیلم حس جانبداری داشته باشد، جدا از اینکه از او گفت و گو عدل خارج میشود، اعتبارش ازنظر مخاطبان سینما مخدوش میشود.

طباطبایینژاد اصرار کرد سوءتفاهم پیش نیاید چون من همان زمان به هیات داوران جوان آن دورهٔ گفتم به هر فیلمی که میخواهید جایزه بدهید، اما بهترین فیلم را فیلمی اعلام کن که به لحاظ محتوا انقدر قوی باشد که خود جمهوری اسلامی بتواند از آن دفاع کند. ما به جشنواره فیلم ایران نیاز داریم، امیر قادری خاطرنشان کرد سؤال من از ابتدا این نبوده که دبیری میخواهد فیلمی را جداگانه انتخاب کند. منظورم جریانی است که دبیر بخشی از آن است.

رضاداد اصرار کرد اهمیت سینما و جشنواره فجر تحت رصد همهٔ جامعه و سیاستمداران است و همهٔ این اطلاعات به دبیر جشنواره منتقل داده میشود.دبیر باید بتواند همه اینها را مدیریت کند؛ غیر از این که بخواهد اعتبار قضاوت خودش را مخدوش کند. من در هیچ دورهای از جشنواره فجر به یاد ندارم که دبیران احتیاطی برای جابهجایی رای و جوایز داشته باشند. امکانپذیر در جایی همهٔ داوران به قسمت فنی فیلمی دقت داشته باشند و به مضنون بیدقت باشند.

در اینجا دبیر باید نقشش را ایفا کند تا بقیه فیلمها که به لحاظ فنی قوی نیستند اما محتوای خوبی دارند مورد دقت قرار گیرند. در ادامه، طباطبایینژاد اظهار کرد آقای ایوبی نگاه درستی به جشنواره فجر داشت که قسمت ملی و بینالمللی را جدا کند. قرار بود سال ۱۳۹۴ اولین دوره جشنواره فیلم ایران برگزار شود اما از هراس مجلس، اسم آن را فجر بینالمللی گذاشتند که از همانجا نادرست رقم خورد؛ چرا که نباید قسمت بینالمللی، ادامه فجر میماند.

اگر فردی در آینده بخواهد جشنواره بینالمللی فیلم ایران را راه بیندازد، باید اسم و رسمش بهطور کل عوض شود. ما به جشنواره فیلم ایران نیاز داریم که به هیچگاه اسم فجر رویش نباشد. اسم ایران هیچ کم از فجر ندارد و خارجیها باید اسم جشنواره برایشان آشنا باشد. من نظر میدهم که اگر دولت تازه میخواهد قسمت بینالمللی را ادامه دهد، جشنواره ایران را بسازد و از فیلمهای منطقهای و فارسیزبان آغاز به کار کند.

رضاداد تصریح کرد فارغ از تفسیرهای نتیک مجلس، ما آن موقع ۳۲ دوره اندوختههای داشتیم به نام جشنواره فجر و میخواستیم از آن برند منفعتگیری کنیم. ایران میتوانست سپس ۵ سال همان نامی باشد که فجر سپس سی و دو سال به آن رسید. فجر بینالمللی در حال یافتن هویت خودش بود و من فکر نمیکنم یک نام بتواند مشکلات ما را حل کند.

ماجرای سیمرغ مردمی جشنواره فجر ۳۹ وی در مورد رای مردمی در جشنواره گفت افکار عمومی ضریب اشتباه دارد به تخصیصی شکل رایگیری آن و وقتی که آرا به هم نزدیک است. در نهایت سیمرغ مردمی حتماً مهمتر از ضریب خطاست. از وقتی که سیستم پیشفروش ستونی و مکانیزه شد و اگر سانس اختصاصی نداشته باشیم؛ ضریب خطای رای-حمدی قطعاً افت اشکار خواهد کرد. اگر تیمی کار او را درست انجام دهد، ضریب خطای او زیادتر از ۵ درصد نخواهد میبود.

از وقتی که سمفا بلیت فروشی را مکانیزه کرده است اگر تقلب صورت بگیرد کاملا پیداست. طباطبایینژاد در آخر او گفت خاطرات از تقلب صورت گرفته در آرای مردمی میگویم. ساعت ۲۳۳۰، ۲۱ بهمن و یک روز مانده به آخر برگزاری جشنواره فجر ۳۹ دوستان به من خبر دادند که کهرای ۲ فیلم هزارتا هزارتا بالا میرود. از آنجایی که بلیتها کد دار شد که سایت هک شده است.

ابتدا گفتیم خبررسانی کنیم که به تقلب صورت گرفته سیمرغ مردمی نداریم، اما ابریسازی بود. تیمی ۵نفری راهاندازی دادیم که در ۲۴ ساعت همه…