پژوهشگران پیش‌تر در سال گذشته یک مقطع زمانی را شناسایی کرده بودند که در آن جمعیت انسان‌های راست‌قامت یا هومو ارکتوس به حدود ۱۳۰۰ نفر کاهش یافته بود. اکنون یک مطالعه تازه نشان می‌دهد که مهاجرت دسته‌جمعی بشر اولیه از آفریقا دقیقا در آن بازه زمانی رخ داده است.

باز‌سازی مسیر حرکت انسان‌های اولیه از آفریقا به سمت اروپا و آسیا همواره چالش‌برانگیز بوده است. محققان تنها بر پایه باقی‌مانده‌های پراکنده است‌خوانی و مصنوعات سنگی استدلال می‌کردند که تفسیر آن‌ها اغلب مبهم بود.

اما تحلیل دقیق ژنوم انسان مدرن اکنون آشکار کرده که در یک برهه خاص حدود ۹۰۰ هزار سال پیش، تنوع ژنتیکی به شدت کاهش یافته و پدیده گلوگاه جمعیت یا گلوگاه ژنتیک رخ داده است. این اصطلاح به رویدادی اشاره دارد که در آن بخش قابل‌توجه‌ی از اعضای یک جمعیت از بین می‌روند یا توانایی تولیدمثل از آن‌ها سلب می‌شود.

یک مطالعه دیگر که بر روی مکان‌های باستان‌شناسی اولیه در اوراسیا تمرکز داشت، قدمت این گلوگاه را ۱.۱ می‌لیون سال پیش برآورد کرده بود. این اختلاف در تاریخ‌گذاری، شناسایی عامل‌های اقلیمی مسبب کاهش موقت جمعیت را دشوار کرده بود. به همین دلیل گروه‌ی از زمین‌شناسان در دانشگاه می‌لان ایتالیا و کلمبیای آمریکا برای تعیین دقیق زمان‌بندی این رویداد‌ها تلاش کردند.

این محققان با بهره‌گیری از روش‌های تاریخ‌گذاری در سایت‌های باستانی کهن‌تر، دریافتند که مکان‌های زندگی انسان‌های اولیه به طور قابل‌اعتمادی مربوط به ۹۰۰ هزار سال پیش هستند.

آنان یافته‌های خود را با اسبق رسوبات دریایی مقایسه کردند تا زمان دقیق تغییرات اقلیمی را تعیین کنند. نسبت اکسیژن در لایه‌های رسوبی نشان می‌دهد که در زمان ته‌نشینی مواد معدنی در دریا، آب و هوا گرم‌تر یا سرد‌تر بوده است.

ترکیب این داده‌های ژنومی، قدمت سایت‌های باستانی و اطلاعات اقلیمی به دانشمندان نشان داد که رویداد گلوگاه جمعیت و مهاجرت بشر هم‌زمان رخ داده‌اند.

در دوران گذار می‌انه دوره زمین‌شناسی پلیستوسن، سطح اقیانوس‌های جهانی کاهش یافت و پهنه‌های خشکی وسیعی در آفریقا و آسیا به وجود آمد. در نتیجه انسان‌های راست‌قامت ساکن آفریقا با شرایط سخت و وحشتناکی روبرو شدند که آن‌ها را از دسترسی به غذا و آب محروم کرد.

با پایین آمدن سطح دریا، مسیر‌های زمینی به سمت اوراسیا در دسترس قرار گرفت و بر اساس مدل محققان، انسان‌های اولیه توانستند از این مسیر‌ها عبور کرده و وارد اروپا و آسیا شوند. نویسندگان در مقاله خود تأکید کرده‌اند مهاجرت سریع در پاسخ به یک محرک اقلیمی شدید و به وجود آمدن راه فرار زمینی، می‌تواند علت خروج انسان‌های اولیه از آفریقا در ۰.۹ می‌لیون سال پیش باشد.

نتایج این تحقیقات تازه در نشریه علمی معتبر PNAS منتشر شده است.