به گزارش دانش دوست، دانشمندان از خطر شیوع ویروسهای کهنهسال گیرافته در یخبندانهای قطب شمال به دلیل گرمایش آبوهوا و گسترش فعالیتهای صنعتی در سیبری خبردادند. این محققان معتقدند که افزایش دما و ذوب یخهای همیشگی میتواند پاتوژنهای ناشناسی را که هزاران سال در یخ منجمد بودهاند، آزاد کند و باعث بروز بیماریهای جدید در انسان شود.
شبکه نظارتی برای ردیابی بیماریهای باستانی
ژان میشل کلاوری، متخصص ژنتیک دانشگاه اکس مارسی، گفت اکنون تمرکز بر بیماریهایی است که در مناطق جنوبی آغاز شده و به شمال گسترش مییابند، اما باید به احتمال ظهور بیماری در شمال و حرکت آن به سمت جنوب نیز توجه کرد. او افزود که ویروسهایی در قطب شمال وجود دارند که میتوانند انسان را آلوده کنند و شیوع نوینی را آغاز نمایند. ویروسشناس ماریون کوپمنز از مرکز پزشکی اراسموس روتردام نیز این خطر را واقعی توصیف کرد و به احتمال بروز بیماریهایی مانند فلج اطفال باستانی اشاره نمود.
بازیابی ویروسهای ۴۸ هزار ساله در سیبری
در سال ۲۰۱۴، تیمی به رهبری کلاوری موفق شد ویروسهای زنده را از یخبندان سیبری جدا کند و نشان داد که این ویروسها پس از هزاران سال همچنان میتوانند ارگانیسمهای تکسلولی را آلوده نمایند. تحقیقات گستردهتر منتشرشده در سال گذشته، وجود چندین گونه ویروس در هفت مکان مختلف سیبری را آشکار ساخت که قادر به عفونت دادن سلولهای کشتشده در آزمایشگاه بودند. قدیمیترین نمونه، ویروسی با قدمت ۴۸ هزار و ۵۰۰ سال بود.
کلاوری تأکید کرد ویروسهای ما تنها آمیبها را آلوده میکردند و برای انسان خطرناک نبودند، اما این به معنای بیخطر بودن سایر ویروسهای منجمد در یخ نیست. او گفت که آثار ژنومی ویروسهای آبله و هرپسویروس که پاتوژنهای شناختهشده انسانی هستند، در نمونههای یخبندان شناسایی شدهاند.
شرایط منحصربهفرد یخبندان برای حفظ میکروب
یخبندان قطب شمال با ویژگیهای سرد، تاریک و فاقد اکسیژن، محیطی ایدهآل برای نگهداری مواد بیولوژیکی فراهم میکند. کلاوری مثال زد که میتوان ماست را در یخبندان قرار داد و پس از ۵۰ هزار سال همچنان قابلخوراک باشد. اما این لایههای منجمد اکنون در حال ذوب سریع هستند، زیرا قطب شمال چندین برابر سریعتر از میانگین جهانی در حال گرمایش است.
خطر اصلی معدنکاری و کشتیرانی در سیبری
کلاوری هشدار داد که ذوب مستقیم یخها سریعترین خطر نیست؛ بلکه ناپدید شدن یخهای دریای قطب شمال، امکان افزایش کشتیرانی و عملیات معدنی عظیم در سیبری را فراهم آورده است. حفرههای عمیق برای استخراج نفت و معدن، مقادیر زیادی از پاتوژنهای در یخ گیرافته را آزاد میکند. معدنچیان با ورود به این حفرهها، ویروسها را تنفس میکنند و اثرات میتواند فاجعهآمیز باشد.
تغییر کاربری زمین و سابقه شیوعها
ماریون کوپمنز با اشاره به تاریخچه شیوعها گفت یکی از عوامل کلیدی تغییر کاربری زمین بوده است. ویروس نیپا توسط خفاشهای میوه که از زیستگاه خود رانده شده بودند، گسترش یافت. آبله میمون نیز با گسترش شهرنشینی در آفریقا مرتبط است و همان فرآیند در قطب شمال در حال رخ دادن است.
ویروسهای تا یک میلیون ساله و نگرانی ایمنی
دانشمندان معتقدند یخبندان در عمیقترین سطوح ممکن است حاوی ویروسهایی با قدمت یک میلیون سال باشد، که بسیار قدیمیتر از گونههای ویروسی امروزی (با قدمت حدود ۳۰۰ هزار سال) میباشند. کلاوری گفت سیستم ایمنی ما هرگز با برخی از این میکروبها در تماس نبوده است. سناریوی آلوده شدن یک نئاندرتال توسط ویروس ناشناخته و بازگشت آن به انسانها، اگرچه بعید به نظر میرسد، اما به یک احتمال واقعی تبدیل شده است.
شیوع آنتراکس در سیبری و هشدارهای جهانی
در تابستان ۲۰۱۶، موج گرمای سیبری باعث فعالشدن آنتراکس (سیاهزخم) شد که دهها عفونت و مرگ هزاران گوزن شمالی و یک کودک را به دنبال داشت. سازمان بهداشت جهانی از سال ۲۰۱۷ بیماری ایکس را به فهرست پاتوژنهای اولویتدار برای تحقیق اضافه کرده و نقشهراهی برای پیشگیری از اپیدمیهای احتمالی تدوین میکند. تلاشها پس از پاندمی کووید-۱۹ تشدید شده است.
پیشبینی محققان روسی برای افق ۲۰۳۰
محققان روسی اخیرا پیشبینی کردهاند که ویروسهای زامبی میتوانند تا سال ۲۰۳۰ گسترش یابند و پتانسیل تشکیل بیماریهای مشترک بین انسان و دام را دارند. سیبری با لایههای یخبندان تا عمق یک کیلومتری، هزاران گونه میکروب خفته در تنها یک گرم خاک جای داده است. با گرمایش قطب شمال و وجود لایههایی که ۴۰۰ هزار سال دستنخورده ماندهاند، نگرانیها برای ظهور بیماریهای نوین تشدید شده است.





