نرخ نیم‌های ارز از شنبه بیست و چهار آذر منسوخ شده و بازار توافقی آغاز به کار کرده است. بانک مرکزی دیروز در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که با راه‌اندازی بازار ارز معاملات تجاری از روز شنبه بیست و چهار آذر، صادرکنندگان در سامانه نیما می‌توانند معاملات خود را با نرخ توافقی انجام دهند.
یکپارچه‌سازی نرخ‌های ارز از ابتدای بهمن
مفهوم اطلاعیه جدید بانک مرکزی درباره شکل‌گیری و تعمیق بازار یکپارچه ارز این است که از فردا تمام نرخ‌های ارز توافقی، ارز اشخاص و سامانه نیما یکسان می‌شوند و مبنای محاسبه آن تنها عرضه و تقاضا در بازار است. همچنین از ابتدای بهمن‌ماه تمام بازار‌ها در سامانه بازار توافقی مرکز مبادله با یکدیگر ادغام خواهند شد.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، از اول بهمن‌ماه شرکت‌های پتروشیمی، پالایشی، فولادی، فلزات اساسی رنگین و فرآورده‌های نفتی نیز ارز خود را در بازار توافقی عرضه خواهند کرد. برخی کارشناسان معتقدند این اقدام می‌تواند در مدیریت بازار ارز موثر باشد و انتقال معاملات نیما به بازار توافقی در شرایطی که به آغاز سال نو می‌لادی نزدیک هستیم و تقاضای تسویه ارزی بالا می‌رود، باعث افزایش عرضه ارز و مدیریت بازار خواهد شد.
هیچ‌کس بازار آزاد ارز را گردن نمی‌گیرد
در این میان، برخی اقتصاددانان در کنار تصمیم بانک مرکزی هشدار می‌دهند و معتقدند پیش از هر اقدامی باید بازار آزاد و نرخ آن پذیرفته شود، زیرا این نرخ سایر بازار‌ها را هدایت می‌کند. وحید شقاقی، اقتصاددان، می‌گوید دولت و بانک مرکزی مهم‌ترین نهاد‌هایی هستند که باید یک برنامه شفاف، زمان‌بندی شده و پایدار برای سیاست‌های ارزی کشور داشته باشند.
او افزود در سال‌های اخیر بانک مرکزی مکررا سیاست‌های ارزی و رویکرد خود را نسبت به دلار تغییر داده است. این تغییرات فعالان اقتصادی را گیج کرده، پیش‌بینی‌پذیری را کاهش داده و اختلال‌های اقتصادی را افزایش می‌دهد. این اقتصاددان تصریح می‌کند در سال‌های اخیر بانک مرکزی مدام رویکرد‌های خود را تغییر داده است؛ از نرخ دلار بیست و هشت هزار و پانصد تومانی که مطرح شد و در آن زمان انتقاد شد، چون آقای فرزین از تثبیت نرخ ارز سخن می‌گفت، تا رویکرد بانک مرکزی با نرخ نیما و راه‌اندازی مرکز مبادله، و اکنون مجددا راه‌اندازی یک مرکز توافقی.
شقاقی می‌گوید مسئله این است که هیچ‌کس دلار بازار آزاد را نمی‌پذیرد. این رویکرد واقعا یک رویکرد خطرناک برای اقتصاد ایران است، به‌ویژه وقتی که تحریم‌ها تشدید شده‌اند. وی تأکید می‌کند تنها انتظار از دولت داشتن یک برنامه شفاف برای مهار و آرامش ارزی و مدیریت ارز است. اگر نتوانیم بازار آزاد را مهار کنیم، تمام بازار‌های دیگر در پی بازار آزاد ارز حرکت می‌کنند. او معتقد است بازار آزاد ارز، رهبر سایر بازار‌های ارزی و نرخ‌هاست و اکنون نقص این است که هیچ‌کس بازار آزاد ارز را نمی‌پذیرد.
این کارشناس اقتصادی تصریح می‌کند اکنون قیمت دلار در بازار آزاد نزدیک به هفتاد و چهار هزار تومان است. اول باید کسی این نرخ را بپذیرد و اعلام کند. آقای فرزین گفته‌اند که این نرخ تلگرامی است و آن را نمی‌پذیرند و مردم به این نرخ توجه نکنند. شقاقی یادآوری می‌کند در حالی که زندگی و سفره مردم با نرخ بازار آزاد تعیین می‌شود، چگونه می‌توان به آن توجه نکرد. بنابراین دولت اول باید نرخ بازار آزاد را بپذیرد و دوم برای مدیریت بازار آزاد دلار برنامه‌ریزی کند، اما در حال حاضر هیچ‌کدام از این دو رکن دیده نمی‌شود.
این شش عمل عاجل و سخت‌گیرانه را دولت باید در پیش گیرد
این اقتصاددان می‌گوید اگر دولت بخواهد این هدف را محقق کند، الزامات و اقدامات فوری و سخت‌گیرانه‌ای لازم است؛ همانند حاکمیت ریال و مدیریت سخت‌گیرانه ریال در اقتصاد کشور. دومین اقدام، کنترل حساب‌های ذخیره‌آرزی است. سومین، مدیریت واردات و کاهش کسری‌های تجاری غیر‌نفتی. چهارمین، مبارزه سخت‌گیرانه با قاچاق و واردات غیر‌رسمی. پنجمین، نظارت هوشمند بر مصرف منابع ارزی کشور. ششمین، نظارت هوشمند بر نظام توزیع در بازار کالا.
شقاقی می‌افزاید این موارد، الزامات مدیریت بازار ارز هستند. ما این الزامات را اجرا نمی‌کنیم و بازار آزاد دلار را هم نمی‌پذیریم و رها کرده‌ایم. این باعث می‌شود سایر نرخ‌ها در پی بازار آزاد افزایش یابند. وی تأکید می‌کند اگر این اتفاق بیفتد، تورم به سطوح بالا‌تر می‌رسد. اگر نتوانیم بازار آزاد دلار را کنترل کنیم، تورم سال آینده بیش از چهل و پنج درصد خواهد بود. اگر تورم بالا رود، مجددا در یک دور معیوب دلار را بالا می‌برد و این دور‌های معیوب تکرار می‌شود. بنابراین اگر این الزامات اجرا نشوند، نمی‌توانیم این دور‌های معیوب را متوقف کنیم و مردم متضرر می‌شوند.
این اقتصاددان تصریح می‌کند همه ما وضعیت معیشت مردم را می‌بینیم. بیش از این طبقه متوسط و فقیر توان تحمل ندارند. او با بازار توافقی ارز مخالف نیست، نظرش این است که باید بازار آزاد مهار شود، زیرا رهبر، پیشرو و سیگنال‌دهنده بازار آزاد دلار است. دلار بازار آزاد است که به اقتصاد سیگنال می‌دهد.
این هشدار را جدی بگیرید
شقاقی اصرار دارد اگر نتوانیم دلار بازار آزاد را مهار کنیم، سایر نرخ‌ها در پی نرخ بازار آزاد ارز حرکت خواهند کرد. در آن زمان دیگر نمی‌توانیم اقتصاد را مدیریت کنیم و اقتصاد وارد مرحله‌ای خارج از کنترل می‌شود. وی تأکید می‌کند اول دولت باید یک برنامه آرامش ارز طراحی کند، دوم باید دلار بازار آزاد را بپذیرد و به این موضوع ورود کند. سوم تدابیر، الزامات و اقدامات فوری و سخت‌گیرانه داشته باشد تا حداقل دلار بازار آزاد در اعداد غیر‌واقعی قرار نگیرد و در حد اعتدال خود نگه داشته شود و از مسیر تعادل خارج نشود.
این کارشناس اقتصادی می‌گوید قطعا در حال حاضر دلار بازار آزاد از مسیر تعادل خارج نشده، اما از دیروز و پیشین نگرانی‌هایی را در میان فعالان اقتصادی مشاهده می‌کند که می‌تواند باعث شود دلار بازار آزاد از مسیر تعادل خارج شود. در این صورت سایر نرخ‌ها نیز باید آن را دنبال کنند. یعنی اگر نتوانیم بازار آزاد را مهار کنیم، سایر نرخ‌ها مانند نرخ ترجیحی، نرخ توافقی و… باید آن را دنبال کنند.
شقاقی در مورد تأثیر سیاست جدید ارزی دولت بر کسری بودجه می‌گوید خیر، سخنان نقل‌شده درباره اینکه دولت می‌خواهد کسری بودجه را از بین ببرد، هیچ ارتباطی با این موضوع ندارد. هر فردی دلاری دارد و می‌خواهد بفروشد، با نرخ توافقی می‌فروشد و خریدار نیز با همین نرخ می‌خرد. همچنین در بهمن‌ماه شرکت‌های صادراتی نیز با این نرخ توافقی دلار‌ها را در بازار آزاد عرضه خواهند کرد. این موضوع ربطی به کسری بودجه و تحلیل‌های نادرست ندارد.
