بسیاری از والدین با مشاهده رفتار‌هایی چون نیشگون گرفتن، مو کشیدن و جیغ زدن در فرزندان خود دلسرد و نگران می‌شوند و این کار‌ها را نشانه‌ای از پرخاشگری و بد پروری تلقی می‌کنند. اما کارشناسان روان‌شناسی و پژوهشگران رشد کودک تأکید دارند که این رفتار‌ها در بازه سنی یک تا سه سالگی بخشی طبیعی از فرآیند رشد و توسعه است و با درک دلایل و مدیریت صحیح، می‌توان از آن‌ها به عنوان فرصت برای آموزش مهارت‌های ارتباطی به کودک استفاده کرد.
نیشگون گرفتن زبان بی‌کلام کودک برای بیان نیاز
نیشگون گرفتن در کودکان یک تا سه ساله رایج است، زیرا در این سن کودک هنوز توانایی بیان خواسته‌ها و احساسات خود از طریق کلام را توسعه نداده است. دلایل اصلی شامل ناکامی در ارتباط کلامی، دفاع از خود در برابر هم‌سالان، خارش لثه ناشی از دندان درآوردن، عدم کنترل تکان‌محور و جلب توجه والدین می‌باشد. والدین می‌توانند با درک محرک، رفتار را مدیریت کنند.
برای نوزادان، پاسخ شفاه‌ی قاطع اما آرام مثل نه و دور کردن دهان کودک از محل نیشگون، همراه با تشویق رفتار‌های مثبت، موثر است. برای کودکان نوپا، حفظ آرامش، هدایت توجه به فعالیت دیگر و نشان دادن اینکه نیشگون گرفتن منجر به توجه بیش‌تر نمی‌شود، کلید موفقیت است.
مو کشیدن و نیشگون گرفتن جستجوی کنترل و امنیت
مو کشیدن و نیشگون گرفتن می‌تواند ریشه در دلایل پزشکی، حسی یا ارتباطی داشته باشد. کودکان خردسال برای بیان خشم، ناراحتی یا نیاز‌ها، از رفتار‌های فیزیکی استفاده می‌کنند. مو کشیدن اغلب به دنبال حس امنیت و کنترل محیط است. مهم است بدانیم کودک رفتار بدی ندارد، بلکه در حال تلاش برای بهبود مهارت‌های ارتباطی خود است.
راهکار‌های پشتیبانی به جای واکنش منفی
والدین باید نشانه‌های پیش از رفتار را شناسایی کنند، محرک را پیدا کرده و رفتار جایگزین مناسب آموزش دهند. حفظ آرامش والدین، تایید احساسات کودک، ارائه فعالیت‌های اسایش‌بخش مانند بازی با خمیر، حباب یا نقاشی، و گفتار با کودک پس از آرام شدن، از استراتژی‌های موثرند. وقتی کودک مو می‌کشد، باید به آرامی دست او باز شده، قربانی رها شود و با لحنی قاطع اما مهربان به او گفته شود ما مو نمی‌کشیم، مو کشیدن درد دارد.
استفاده از روش مهلت‌دهی (یک تا دو دقیقه سکوت در کنار کودک) و سپس گفتگو درباره اتفاق رخده، حتی اگر کودک هنوز نتواند به خوبی صحبت کند، الگوی حل مسئله با کلام را تقویت می‌کند. تکرار و تداوم در این روش، در درازمدت به کودک یاد می‌دهد که با گفتار نتیجه می‌گیرد، نه با رفتار فیزیکی.
سایر رفتار‌های پرخاشگرانه و نقش والدین
بسیاری از رفتار‌های فیزیکی پرخاشگرانه تا پیش از سن مدرسه، ناشی از ناتوانی کودک در برقراری ارتباط موثر است. والدین با زمان‌گذاری، صبر و استفاده از جانشین‌های مناسب تا سن شش یا هفت سالگی، می‌توانند این رفتار‌ها را اصلاح کنند. در صورت لزوم، مشورت با مشاوران کودک توصیه می‌شود.
چگونه به کودک پرخاشگر پشتیبانی کنیم؟
در لحظه خشم کودک، والدین باید بی‌تفاوت و آرام بمانند، احساسات کودک را تایید کنند (مثلا می‌فهمم که خیلی ناراحتی)، محبت و حمایت را نشان دهند، محرک‌ها را شناسایی کرده و محیط امن و شاد فراهم آورند. الگوی مثبت والدین در مدیریت عواطف، بهترین آموزش برای کودک است. تسلیم نشدن به یأس و تداوم در رویکرد مهربانه و قاطع، کلید موفقیت در پرورش کودک سالم است.
