به گزارش پایگاه خبری، تیمی از محققان بینالمللی در چینهبندی مکدرموت واقع در صحرای شمالی قاره استرالیا، اثری بیسابقه از حیات میکروسکوپی کهنه را آشکار کردهاند. در درون نمونههایی که عمر آنها برآورد ۱.۷۵ میلیارد سال دارد، ساختارهای ریز و ظریف به نام تیلاکوید شناسایی شده که متعلق به سیانوباکتریهای فسیلشدهاند. این یافتن، قدیمیترین مدرک مستقیم بر وجود فرآیند فتوسنتز در تاریخ زمین محسوب میشود و یک سن حداقلی تازه برای ظهور باکتریهای اکسیژنزا فراهم آورده است.
تیلاکویدها در سلولهای زنده امروزی، مقصد جذب نور خورشید هستند و حاوی رنگدانههای کلروفیل میباشند. این عضیهای درونسلولی، موتور اصلی تبدیل انرژی نوری به انرژی شیمیایی هستند و بدون آنها، زنجیرههای غذایی و اتمسفر اکسیژندار زمین غیرممکن میشود. محققان بر این اساس استدلال میکنند که سیانوباکتریهای کهنه، متابولزم فعالی داشته و فتوسنتز اکسیژنی را در مقیاس میکروسکوپی اجرا کردهاند.
کاترین دمولین، میکروبیولوژیست ارشد دانشگاه لیژ در بلژیک که رهبر این پژوهش بوده، تأکید کرده که مطالعه حاضر شواهد مستقیم و قابلتکرار از فعالیت متابولیک سیانوباکتریها در دورانی بسیار دور ارائه میدهد. او افزود که بررسیهای گستردهتر روی نمونههای دیگر میتواند ساختاریهای مشابه را فاش کند و تصویر کاملتری از حیات اولیه به دست دهد.
فتوسنتز، فرآیندی است که در آن نور خورشید، دیاکسید کربن و آب را به گلوکز و اکسیژن مترجم میسازد. این واکنش، ستون فقرات بقای تقریبا تمام اکوسیستمهای زمین است. نه تنها ارگانیسمهای فتوسنتتیک پایه شبکههای غذایی را میسازند، بلکه اکسیژن ناشی از فعالیت آنها، اتمسفر را برای تنفس موجودات پیچیدهتر مهیا کرده است. بدون این انقلاب بیوشیمیایی، زندگی به صورت امروزی هرگز شکل نمیگرفته بود.

این کشف، پیامدهای عمیقی برای درک رویدادهای بزرگ اکسیداسیون دارد که حدود ۲.۴ میلیارد سال پیش رخ داد. در آن مقطع، غلظت اکسیژن در جو زمین به ناگهان افزایش یافت، اما عامل دقیق آن همچنان بحثبرانگیز است. یکی از فرضیات پیشرو، ظهور و گسترش سیانوباکهای اکسیژنزا بوده است. با این که فسیلهای تازه کشف شده، سابقه تيلكويدها را ۱.۲ میلیارد سال به عقب میبرند، همچنان نمیتوان قطعا گفت که این باکتریها مستقیما در ایجاد رویداد اکسیداسیون نقش داشتهاند یا نه. پاسخ قطعی مستلزم کشف و تحلیل فسیلهای کهنتر است.
نکته جالب توجه این است که حفظ ساختارهای آنقدر ریز در سنگهای آنهمان کهنه، معجزهای در نوع خود است. فرآیندهای دیاژنزی و متامورفیزم معمولا اثرات حساس بیولوژیک را محو میکنند، اما شرایط منحصربهفرد چینهبندی مکدرموت، این كنز را برای علم کرده است. این موضوع امید را تقویت میکند که با بررسی دقیقتر سنگهای آرخئنی دیگر در نقاط مختلف جهان، شواهد بیشتری از حیات سكوپی کهنه به دست آید.
از منظر هتر، این یافته مرزهای دانش ما را درباره زمانبندی تکامل فرآیندهای اساسی حیات گسترش میدهد. درک دقیقتر لحظهای که فتوسنتز اکسیژنی آغاز شده، نه تنها تاریخ حیات روی زمین را شفافتر میسازد، بلکه راهنماییهایی برای جستجوی حیات در سیارات دیگر نیز فراهم میکند. اگر فتوسنتز در زودینترین دورههای زمین پدید آمده، احتمال بروز فرآیندهای مشابه در محیطهای فراس افزایش مییابد. پژوهشهای آتی با تلفیق روشهای تصویربرداری پیشرفته و ژئوشیمیایی، قطعا فصلهای تازهای از این داستان کهنه را رقم خواهند زد.
تحلیلهای ایزوتوپی همراه با تصویربرداری با تفکیک بالا، امکان تفکیک سیگنالهای زیستی از پروندههای معدنی را فراهم آورده است. محققان با بهکارگیری طیفسنجی رامان و میکروسکوپی الکترون انتقالی، توانستهاند لایههای نانومتری تيلكويدها را از کانیهای احاطهکننده تمیز کنند. این دقت فنی، اطمینان میدهد که ساختارهای مشاهدهشده، مصادفات ولوژیک نبوده و واقعا باقیماندههای عضیهای فتوسنتتیک هستند.
مقایسه ژنومیک سیانوباکتریهای امروزی با دادههای فسیلی، گمانهزنیهای جدیدی درباره تکامل فوتوسیستمها را برانگیخته است. تیم تحقیق معتقد است که پیچیدگی تیلاکویدهای کهنه، نشاندهنده مسیری تکاملی است که فوتوسیستم دو، القادر بر جداسازی آب و انتشار اکسیژن، در آن دوره از پیش فعال بوده است. این یافته، نظریههای قدیمی را که ظهور اکسیژنزایی را دیرتر مینگاشتند، زیر سوال میبرد.
از دیدگاه زیستجغرافیایی، حضور سیانوباکتریهای پیشرفته در استرالای کهنه، پراکنش وسیع این ارگانیسمها در اقیانوسهای آرخئنی را تایید میکند. مدلهای گردش اقیانوس و شیمی آب در آن دوران، شرایطی را تداعی میکنند که در آن نرخ تثبیت کربن و تولید اکسیژن، تعادل جهانی را به آرامی به سمت اکسیداسیون سوق داده است. کشفهای تازه، پارامترهای کلیدی برای این مدلها را تکمیل میکنند.
همکاری بین رشتههای ژئوشیمی، بالئوبایولوژی و بیوانفورماتیک، ن تازهای برای کاوش ریشههای حیات گشوده است. پروژههای جاری در چینهبندیهای گرینلند، آفریقای جنوبی و چین، با الهام از روشهای بهکاردهده در مکدرموت، در جستجوی فسیلهای حتی کهنتر برآمدهاند. انتظار میرود سالهای آینده، پازل ظرافت زمانبندی اکسیژنی را با دقت بیسابقهای حل کند.





