کشف کرمهای غولپیکر در اعماق اقیانوس آرام؛ حیات در زیر بستر دریچههای هیدروترمال, اقیانوسها همواره منبع رازهای بیشمار برای پژوهشگران و علاقهمندان به رازهای حیات و آفرینش بودهاند. این پهنههای آبی، از پلانکتونهای ریز تا نهنگان عظیم، طیف وسیعی از موجودات زنده را در آغوش گرفتهاند. در سالهای اخیر، کشفهای تازه دانشمندان بار دیگر درهای شناخت را بر روی جهان ناشناختهی زیر اقیانوسها گشوده است.

در این گزارش به بررسی یکی از شگفتانگیزترین یافتههای اخیر در علم اقیانوسشناسی میپردازیم. حیات در زیر بستر اقیانوسها جریان دارد در کاوشهای اخیر، محققان موفق به شناسایی کرمهای غولپیکر در حفرههای پنهان زیر کف اقیانوس آرام شرقی شدند. این ناحیه از نظر فعالیتهای آتشفشانی و حرکت صفحات پوسته زمین، پویایی بالایی دارد.

پیش از این تصور میتنها میکروارگانیسمها بتوانند در این تونلهای تنگ و درهمتنیده بمانند، اما مشاهدات جدید این فرضیه را رد کرده است. این مأموریت پژوهشی با بهرهگیری از یک زیردریایی کنترل از راه دور (ROV) انجام پذیرفت. در طول فرآیند کاوش، نمونههایی از پوسته کف اقیانوس برداشت شده تا نگاهی به دنیای زیرین آن بیندازند. نتایج این تحقیق که تحت رهبری دکتر مونیکا برایت و سابین گولنر انجام شده، در مجله معتبر منتشر گردید.

هدف اصلی این پژوهش، تشریح نحوه بقای کرمها، حلزونها و باکتریهای شیمیایی در شرایطی است که وجود حیات در آنها غیرممکن به نظر میرسید. کرمهای غولپیکر و زیست در مکانی فراتر از انتظار علمای زمینشناس و زیستشناس دیرین معتقد بودند تنها میکروبها و ویروسها در پوسته کف اقیانوس و درههای هیدروترمال قادر به حیات هستند. با این حال، شواهد نوین نشان میدهد موجوداتی مانند کرمهای لولهای غولپیکر نیز در این محیطهای سخت توانایی بقا دارند.

این کرمها که طول آنها تا نیم متر میرسد، با تغذیه از باکتریهای شیمیایی که مواد معدنی را به ترکیبات مغذی تبدیل میکنند، متابولیزم خود را تامین میکنند. محققان متوجه شدند که این موجودات از حفرههای نهان به عنوان پناهگاههای طبیعی بهره میبرند. دمای این زیستگاه حدود ۲۴ درجه سانتیگراد ثبت شده که نسبت به آبهای اطراف اقیانوس بسیار گرمتر است؛ گرمایی ناشی از فعالیتهای زمینشناسی در بستر دریا.

گولنر این کشف را شگفتانگیز توصیف کرد و تأکید داشت که هرگاه فضا و مواد مغذی در دسترس باشد، حیات راه خود را مییابد. بر اساس یافتهها، کرمهای غولپیکر از طریق کانالهای زیرزمینی قادر به جابجایی هستند که این امر بر وجود یک شبکه گسترده حیات در لایههای زیرین بستر دریا دلالت دارد.

با برداشتن لایههای سطحی کف اقیانوس، حفرههایی آشکار شد که در آنها کرمهای لولهای بزرگ، حلزونها و موجودات دیگر زندگی میکردند؛ دانشمندان معتقدند با یک اکوسیستم ناشناخته و پیچیده روبرو هستند. دکتر برایت، استاد جانورشناسی و زیستشناسی دریایی در دانشگاه وین، بر ضرورت حفاظت از حیات هم در سطح و هم در اعماق اقیانوس تأکید کرد، زیرا هر دو برای سلامت اکوسیستم حیاتی هستند.

کارشناسان دریافتند که دریچههای هیدروترمال میزبان جمعیتهای متراکم باکتریایی هستند که پایه رشد گونههای خاصی از حیوانات را شکل میدهند. کرمهای لولهای در این نواحی رشد کرده و برای بقا به واکنشهای شیمیایی تولید مواد مغذی وابستهاند. چرا کرمهای اقیانوس از اهمیت بالایی برخوردارند؟ نکته کلیدی این پژوهش، اثبات امکان حیات حتی در محیطهای بسیار دشوار و است.

در طول دهههای گذشته، مطالعات متعددی بر روی حیات در کف اقیانوسها انجام شده که نتایج شگفتانگیزی داشتهاند. برخی شواهد وجود این گونهها به اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی بازمیگردد، اما هر کشف جدید پیچیدگیهای منحصر به فرد خود را آشکار میسازد. مطالعه حیات در دریچههای هیدروترمال، درهای شناخت را برای درک حیات گستردهتر در لایههای زیرزمینی باز کرده است.

از سوی دیگر، اثبات شده که حیات در دریا با راهکارهای بیشمار برای گسترش و سازگاری پیش میرود که کنجکاوی کاوشگران را برانگیخته است. با این حال، این اکتشافات با نگرانیهای جدی همراه است. برای مثال، طرحهای استخراج معادن در اعماق اقیانوس میتواند اکوسیستمهای آسیبپذیر و حیات گونههایی مانند کرمهای غولپیکر را به خطر بیندازد. حفاری و فعالیتهای صنعتی امکان نابودی این زیستگاههای حساس را فراهم میآورد.

این مطالعه ضرورت گفتوگو و تدوین برنامههای جامع حفاظت از حیات اقیانوسی را برجسته میکند. تعداد زیادی از دانشمندان درخواست مدیریت دقیق و پایدار برای پیشگیری از آسیب به موجودات دریایی زنده ارائه کردهاند. محققان معتقدند دامنه کامل تنوع زیستی در اقیانوسها بسیار گسترده است و بسیاری از گونهها همچنان ناشناخته ماندهاند. برقراری تعادل دقیق بین اکتشافات علمی و استخراج منابع، ضروری است.

جمعبندی اکنون به وضوح مشخص شده که تاریکی و شرایط سخت در اعماق اقیانوسها مانع حیات نمیشود. اقیانوسها ثابت کردهاند میتوانند میزبان موجودات متعدد در نواحی گوناگون و ناشناخته باشند. تحقیقات در حال انجام، دریچههای تازهای از شناخت را برای ما گشوده و درک عمیقتری از ظرفیت حیات و سازگاری در شرایط خاص زیرین اقیانوس را فراهم آورده است.