قیمت کله‌پاچه در تهران تا ۹۵۵ هزار تومان رسید؛ افزایش ۲۲۵ درصدی در دو سال
- اقتصاد

قیمت کله‌پاچه در تهران تا ۹۵۵ هزار تومان رسید؛ افزایش ۲۲۵ درصدی در دو سال

به گزارش دانش دوست قیمت کله‌پاچه در پایتخت ایران به سطحی رسیده که این غذا را برای بسیاری از خانواده‌ها به یک لکسوس تبدیل کرده است.

بر اساس مشاهدات در کله‌پزی‌های شهر تهران در حال حاضر هر دست کله‌پاچه از ۶۹۶ هزار تومان تا ۹۵۵ هزار تومان عرضه می‌شود که نشان‌دهنده جهش قابل‌توجه‌ی در بهای این خوراک سنتی است.

داده‌های منتشرشده توسط سازمان می‌ادین تهران نیز این روند رو به رشد را تایید می‌کند؛ بنا بر این آمار‌ها تنها در طول دو سال گذشته قیمت نیم‌دست کله‌پاچه ۲۲۵ درصد افزایش یافته است.

این افزایش ناگ‌هانی هزینه‌ها باعث شده است بسیاری از شهروندان با درآمد متوسط و پایین نتوانند به همان می‌زان از پیش از این کله‌پاچه را در سبد غذایی خود جای دهند و این غذا به تدریج از میز صبحانه خانواده‌ها حذف می‌شود.

کارشناسان اقتصادی معتقدند ترکیب تورم، افزایش قیمت مواد اولیه و هزینه‌های انتقال و توزیع از دلایل اصلی این گرانی بی‌سابقه است که فشار سنگینی بر توان خرید مردم وارد آورده است.

مقایسه با سال‌های پیشین نشان می‌دهد که قیمت کله‌پاچه در تهران در کمتر از یک دهه بیش از ده برابر شده است؛ در سال ۱۳۹۵ هر دست کله‌پاچه حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان فروش می‌ید که در مقایسه با امروز تفاوت شوک‌آوری را به نمایش می‌گذارد.

صاحبان کله‌پزی‌های قدیمی تهران می‌گویند که به دلیل گرانی گوشت، چربی، گوساله و هزینه‌های سوخت و اجاره مجبور شده‌اند به تدریج قیمت را بالا ببردند و حاشیه سود آن‌ها نیز به شدت کاهش یافته است.

برخی شهروندان در گفتگو با خبرنگار دانش دوست ابراز ناراحتی کردند و گفتند که کله‌پاچه که قبلا غذای ارزان و پرورده‌کننده برای صبحانه جمعه‌های خانوادگی بود، اکنون به گزینه‌ای لوکس تبدیل شده که فقط در مناسبت‌های خاص تهیه می‌شود.

نماینده اتحادیه کله‌پزی‌های تهران در این باره گفت ما هم قربانی هستیم؛ قیمت گوساله در مزرعه بالا رفته، هزینه حمل‌ونقل و نیروی انسانی هم چند برابر شده، ما تنها بازتاب‌دهنده این افزایش‌ها هستیم.

از سوی دیگر، کارشناسان تغذیه هشدار می‌دهند که حذف کله‌پاچه از سبد غذایی طبقات ضعیف می‌تواند منجر به کاهش دریافت پروتئین حیوانی و ویتامین بی۱۲ شود، مگر با جایگزین‌های ارزان‌تر جبران گردد.

شورای شهر تهران و سازمان حمایت مصرف‌کننده اعلام کرده‌اند که طرحی برای نظارت بر قیمت‌گذاری در کله‌پزی‌ها و جلوگیری از افزایش بی‌رویه در دستور کار قرار گرفته، اما تاکنون اجرای عملیاتی آن آغاز نشده است.

در بازار‌های عمده‌فروشی نیز قیمت پاها و سر گوساله که مواد اولیه کله‌پاچه هستند، در ماه‌های اخیر روند صعودی داشته و این موضوع مستقیما بر قیمت نهایی به مصرف‌کننده تاثیر‌گذار است.

برخی کله‌پزی‌ها برای حفظ مشتری، پورسین‌های کوچک‌تر یا نیم‌دست با قیمت پایین‌تر عرضه می‌کنند، اما حتی این گزینه‌ها نیز برای بسیاری از خانواده‌ها همچنان گران باقی مانده‌اند.

اقتصاددانان معتقدند تا زمانی که تورم پایه کنترل نشود و زنجیره تامین گوشت اصلاح نشود، روند گرانی کله‌پاچه و غذا‌های سنتی مشابه ادامه خواهد یافت و فشار بر سبد خانوار تشدید می‌شود.

گزارش‌های رسمی بانک مرکزی نیز نشان می‌دهد که شاخص قیمت‌های ‌های غذایی در دو سال اخیر بیش از ۳۰۰ درصد رشد داشته و کله‌پاچه به عنوان یکی از شاخه‌های پرمصرف بروتئینی، بیش‌ترین افزایش را در میان خوراک‌های سنتی ثبت کرده است.

در تحقیقی که توسط مرکز آمار ایران انجام شده، مشخص شده که سهم کله‌پاچه از هزینه‌های غذایی خانواده‌های دهک اول تا سوم درآمدی از ۴ درصد در سال ۱۳۹۸ به بیش از ۱۲ درصد در سال جاری رسیده است که نشان‌دهنده فشار شدید بر بودجه خانوار‌های فقیر است.

صاحبان مزرعه‌های گوساله در استان‌های تهران، البرز و قزوین می‌گویند که قیمت علف، جو، ذرت و مكمل‌های غذایی دام در سه سال اخیر چهار تا پنج برابر شده و این موضوع مستقیما بر قیمت الن‌هائي گوساله و در نتیجه کله‌پاچه تاثیر گذاشته است.

نماینده کمیسیون صنایع و معدن مجلس در این باره اظهار داشت ما در حال بررسی طرح حمایت از تولیدکنندگان گوشت قرمز هستیم تا با کاهش هزینه‌های تولید، قیمت به مصرف‌کننده هم کنترل شود.

در نگاه مقایسه‌ای، قیمت کله‌پاچه در همسایه‌های ایران نظیر ترکیه و عراق همچنان پایین‌تر از ایران است؛ در استانبول هر کیلو کله‌پاچه حدود ۱۵۰ لیر ترکیه (معادل حدود ۲۰۰ هزار تومان) فروش می‌یابد که نشان‌دهنده تفاوت ساختاری در زنجیره تامین و حمایت‌های دولتی است.

برخی کله‌پزی‌های معروف تهران نظیر کله‌پزی حجت، کله‌پزی نجفی و کله‌پزی رضایی که دهه‌هاست در حال فعالیت هستند، اعلام کرده‌اند برای اولین بار در تاریخ خود مجبور شده‌اند منوی خود را بازبینی کرده و گزینه‌های ارزان‌تری را اضافه کنند.

کارشناس مسائل اجتماعی اقتصاد می‌گوید حذف کله‌پاچه از میز صبحانه ایرانی‌ها نماد تغییرات فرهنگی ناشی از فشار‌های اقتصادی است؛ غذا‌هایی که قرن‌ها جزء هویت غذایی ما بودند، اکنون به لوکس تبدیل می‌شوند.

در نظر‌سنجی‌ای که توسط یک موسسه نظر‌سنجی خصوصی در ۲۲ منطقه تهران انجام شده، ۶۸ درصد مشارکت‌کنندگان گفتند که در سال گذشته تعداد مراجعه به کله‌پزی را کاهش داده‌اند و ۴۲ درصد اعلام کردند که کاملا از خرید کله‌پاچه صرف‌نظر کرده‌اند.

سازمان غذا و دارو نیز هشدار داده که برخی کله‌پزی‌های غیر‌مجاز برای کاهش هزینه‌ها از مواد اولیه نامناسب یا منقضی شده استفاده می‌کنند که می‌تواند خطرات جدی سلامتی برای مصرف‌کنندگان به همراه داشته باشد.

شورای امنیت غذایی کشور در جلسه اخیر خود تصمیم گرفت که یک کارت حمایتی برای تأمین پروتئین حیوانی به خانواده‌های زیر خط فقر صادر شود که شامل کله‌پاچه، جگر و قلب گوساله با قیمت ترجیحی می‌شود.

صاحبان کارخانه‌های بسته‌بندی گوشت نیز می‌گویند که صادرات پاها و سر گوساله به کشور‌های همسایه در سال‌های اخیر افزایش یافته و این تقاضای خارجی نیز یکی از عوامل افزایش قیمت در بازار داخلی محسوب می‌شود.

در بخش توزیع، واسطه‌های متعدد بین مزرعه تا میز مصرف‌کننده، هر کدام حاشیه سود خود را اضافه می‌کنند که در نهایت قیمت را به ۹۵۵ هزار تومان برای هر دست کله‌پاچه می‌رساند.

برخی برند‌های معروف رستورانی سعی کرده‌اند با قرارداد‌های مستقیم با مزرعه‌ها، واسطه‌ها را حذف کرده و کله‌پاچه را با قیمت مناسب‌تر عرضه کنند، اما حجم تقاضا بسیار بیش‌تر از عرضه مستقیم است.

کارشناس اقتصادی معروف در شبکه اجتماعی خود نوشت وقتی قیمت یک صبحانه سنتی معادل یک روز کارگری یک کارگر ساده می‌شود، یعنی ما با یک بحران توزیع ثروت جدی روبرو هستیم، نه فقط گرانی یک کالا.

وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده که سبد کالا‌های ضروری را بازبینی می‌کند تا امکان اضافه کردن پروتئین‌های جانبی ارزان‌تر نظیر عدس، لوبیا و تخم‌مرغ به عنوان جایگزین موقت کله‌پاچه فراهم شود.

در بازار‌های آنلاین و اپلیکیشن‌های سفارش غذا نیز قیمت کله‌پاچه روند مشابه‌ی داشته و برخی پلتفرم‌ها کمپین‌های تخفیف ویژه برای صبحانه‌های سنتی راه‌اندازی کرده‌اند تا مشتریان را حفظ کنند.

سازمان حفاظت محیط زیست نیز هشدار داده که افزایش تقاضا برای گوساله و ی مزارع دامداری بدون مدیریت صحیح، می‌تواند منجر به تخریب مراتع و افزایش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای شود.

در پایان، فعالان حقوق مصرف‌کننده تأکید دارند که نظارت بر قیمت‌گذاری، شفاف‌سازی زنجیره تامین و حمایت هدفمند از طبقات ضعیف، تنها راهکار‌های اصولی برای مقابله با این گرانی بی‌سابقه هستند که هویت غذایی ایرانی‌ها را تهدید کرده است.

تاریخچه کله‌پاچه در فرهنگ غذایی ایران به دوره قاجار و حتی پیش از آن برمی‌گردد؛ در مذكرات ناصرالدین شاه و در وصف مراسم صبحانه‌هایه، کله‌پاچه به عنوان غذای ملوک و سلاطین و هم‌زمان غذای مردم عادی نام برده شده که نشان‌دهنده جایگاه ویژه آن در میز ایرانی‌هاست.

در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی، کله‌پاچه در کوچه‌های قدیمی تهران مانند خیابان لاله‌زار، خیام و ناصر خسرو، با قیمت‌های بسیار ارزان و در ظروف مسی بزرگ پخته می‌شد و صبحانه‌ی کارگران، بقال‌ها و کارکنان ادارات محسوب می‌شد که با نان سنگک و دوغ سرو می‌شد.

انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی باعث شد توزیع گوشت قرمز تحت کنترل دولت در آید و کله‌پاچه نیز در سبد کالا‌های توزیعی قرار گرفت که تا اواسط دهه ۱۳۷۰ قیمت آن در متناول همه اقشار بود.

با آغاز برنامه‌های توسعه‌ای و آزادی‌سازی قیمت‌ها در دهه ۱۳۸۰، روند صعودی قیمت گوشت قرمز آغاز شد که با تورم‌های متوالی در دهه ۱۳۹۰ تسریع یافت و کله‌پاچه را از غذای روزمره به خوراک مناسبت‌محور تبدیل کرد.

مقایسه خرید کارگران در سال ۱۳۹۰ و ۱۴۰۳ نشان می‌دهد که یک کارگر ساده در ۱۳۹۰ با یک روز کار می‌توانست حدود ۴ دست کله‌پاچه بخرد، در حالی که امروز با یک روز کارگران به می‌تواند نیم‌دست کله‌پاچه را تأمین کند.

در روستا‌های اطراف تهران مانند ورامین، رباط‌کریم و اسلامشهر، کله‌پاچه همچنان با قیمت‌های نسبتا پایین‌تر (حدود ۵۵۰ تا ۶۵۰ هزار تومان) عرضه می‌شود، اما هزینه و زمان رفت‌وآمد برای شهروندان تهران، این مزیت را از بین می‌برد.

برخی کله‌پزی‌های سنتی برای حفظ اصالت، همچنان از چوب و کوره‌های سنتی برای پختن استفاده می‌کنند و معتقدند که طعم و کیفیت کله‌پاچه در کوره‌های گازی و برقی به دست نمی‌آید، هرچند که هزینه سوخت چوب نیز در سال‌های اخیر چند برابر شده است.

پژوهش‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان می‌دهد که مصرف معتدل کله‌پاچه (یک بار در ماه) منبع خوبی از کلاژن، آهن، روی و ویتامین بی‌کمپلکس است، اما مصرف مکرر به دلیل چربی بالا و کلس‌ترل می‌تواند ریسک‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهد.

در سال‌های اخیر، استارتاپ‌های فودتک ایرانی سعی کرده‌اند با تولید کله‌پاچه آماده‌خوراک در بسته‌های واکوم و یخ‌زده، بازار را هدف قرار دهند، اما اعتماد مصرف‌کنندگان به روش‌های سنتی پخت و نگرانی از مواد حفظ‌کننده، مانع گسترش این محصولات شده است.

سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در سال ۱۴۰۲ استاندارد جدیدی برای کله‌پاچه پخته و بسته‌بندی شده تدوین کرد که شامل محدودیت‌های می‌کروبیولوژیک، دما و زمان پخت، و برچسب‌گذاری کامل است، اما اجرا در کله‌پزی‌های کوچک همچنان چالش‌برانگیز است.

شهروندان مسن تهران در مصاحبه‌ها خاطرات خود را از صبحانه‌های جمعه خانوادگی در کله‌پزی‌های قدیمی نقل می‌کنند که نه تنها غذاخوری، بلکه فضایی برای جمع‌بندی، تبادل اخبار و تقویت اجتماعی بود، فضایی که گرانی اکنون برای نسل‌های جوان به یادمان فرورفته است.

شورای اسلامی شهر تهران در جلسه ماه مه ۱۴۰۳ طرحی را تصویب کرد که بر اساس آن کله‌پزی‌هایی که قیمت‌های عادلانه را رعایت می‌کنند، از کاهش ۵۰ درصدی عوارض شهرداری بهره‌مند خواهند شد، اما مکانیزم نظارت و تعیین قیمت عادلانه هنوز تدوین نشده است.

در سطح بین‌المللی، ایران از نظر مصرف سرانه گوشت قرمز در میان کشور‌های منطقه قرار دارد، اما سهم کله‌پاچه از این مصرف منحصر به فرد است و در هیچ کشوری دیگر به این می‌زان و این شکل مصرف نمی‌شود که آن را به یک پدیده فرهنگی-اقتصادی منحصر به فرد تبدیل می‌کند.

کارشناسان بازاریابی معتقدند که برندینگ کله‌پاچه به عنوان یک تجربه سنتی و نه تنها یک غذا، می‌تواند پتانسیل صادرات به جامعه ایرانی مقیم خارج و حتی توریست‌های خارجی را فراهم آورد، به شرط که استاندارد‌های بهداشتی جهانی رعایت شود.

در پایان، باید گفت که داستان کله‌پاچه در ایران نه تنها داستان قیمت یک خوراک است، بلکه آینه‌ای است که دامن‌های تورم، ناکارآمدی زنجیره تامین، غیاب سیاست‌های حمایتی هدفمند و تغییرات اجباری سبک زندگی را به نمایش می‌گذارد؛ پیامی که فرا‌تر از صبحانه، به کل اقتصاد و جامعه خطاب است.

تحلیل گرانی کله‌پاچه از منظر اقتصاددانان نشان می‌دهد که این پدیده تنها تورم کلان نیست، بلکه ناشی از ناکارآمدی‌های ساختاری در بخش دامداری، حمل‌ونقل و توزیع است که در دهه‌های گذشته حل نشده‌اند.

دکتر محمدرضا فرجی‌دانا، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در گفتگو با دانش دوست بیان کرد زنجیره ارزش گوشت قرمز در ایران بیش از ۷ واسطه دارد؛ از مزرعه تا کله‌پزی، هر حلقه حاشیه سود می‌افزاید و در نهایت مصرف‌کننده نهایی بار تمام این ناکارآمدی‌ها را می‌کشد.

بر اساس داده‌های غرفه‌های گوشت در بازار تهران، قیمت هر کیلو گوشت گوساله با استخوان از ۳۸۰ هزار تومان در بهمن ۱۴۰۱ به ۹۵۰ هزار تومان در شهریور ۱۴۰۳ رسیده که ۱۵۰ درصد افزایش در کمتر از دو سال را نشان می‌دهد و مستقیما بر بهای کله‌پاچه تاثیر‌گذار است.

صاحبان کله‌پزی‌های شعبه‌دار در مراکز خرید لوکس تهران قیمت‌های متفاوتی دارند؛ در مراکز تجاری مدرن هر دست کله‌پاچه تا ۱ می‌لیون و ۲۰۰ هزار تومان فروش می‌یابد که شامل هزینه اجاره بالا، برندینگ و خدمات جانبی می‌شود.

در تضاد با تهران، در شهر‌های مرزی مانند خوی، می‌اندوآب و بوکان، کله‌پاچه همچنان با قیمت ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود به دلیل نزدیکی به مزارع گوساله و کاهش هزینه‌های انتقال، که نشان‌دهنده نقش لاجستیک در قیمت‌گذاری است.

سازمان ‌های حمایتی جمعیت هدف در گزارش سالانه ۱۴۰۳ اعلام کرد که ۱۲ می‌لیون خانوار ایرانی در دهک‌های اول تا سوم درآمدی، در سال گذشته حتی یک بار هم کله‌پاچه نخورده‌اند که رکورد منفی در ۳۰ سال اخیر است.

پیشن‌هاد وزارت جهاد کشاورزی برای ایجاد بازار‌های مستقیم کشاورز به مصرف‌کننده در شهر‌های بزرگ، می‌تواند با حذف واسطه‌ها، قیمت کله‌پاچه را ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد، اما اجرا نیازمند زیرساخت‌های سردخانه و حمل‌مناسب است.

در بخش صادرات، آمار گمرک ایران نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۲ حدود ۴۵ هزار تن پاها و سر گوساله به کشور‌های خلیج فارس، عراق و افغانستان صادر شده که درآمد ارزی قابل‌توجه‌ی است، اما تقاضای داخلی را تحت فشار قرار داده است.

کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند که افزایش تولید گوشت قرمز برای تأمین تقاضای داخلی و صادرات، بدون مدیریت پایدار مرتع، منجر به بیابان‌زایی، کاهش تنوع زیستی و افزایش مصرف آب در مناطق خشک می‌شود.

در کنار کله‌پاچه، سایر خوراک‌های سنتی نظیر قره، سیرابی، دلمه و کلہ ژ فه نیز روند گرانی مشابه‌ی داشته‌اند که نشان‌دهنده بحران گسترده‌تر در دسترسی به پروتئین‌های حیوانی ارزان است.

برخی خیریه‌ها و امدادگاه‌های امام خمینی (ره) در ماه‌های محرم و رمضان، کله‌پاچه رایگان یا با قیمت ترجیحی به خانواده‌های مستضعف توزیع می‌کنند که خوبی دارد، اما پوشش محدود و فصلی است.

استارتاپ کله‌پاچی یکی از پلتفرم‌های نوظهور فودتک، با مدل اشتراک ماهانه، کله‌پاچه ارگانیک و با استاندارد‌های بهداشتی بالا را با قیمت ۲۰ درصد پایین‌تر از بازار به دوستان تحویل می‌دهد که مدل نوینی است.

پژوهش‌نامه وزارت علوم در مورد اقتصاد سیاسی خوراک‌های سنتی تأکید دارد که حفظ هویت غذایی ملتی، نیازمند سیاست‌های حمایتی از تولیدکنندگان کوچک، حمایت از دامداران پراکنده و کنترل بهای مواد اولیه است.

در سطح قانون‌گذاری، نمایندگان مجلس طرح حفظ امنیت پروتئینی خانواده‌ها را در دستور کار قرار داده‌اند که شامل حمایت‌های نقدی هدفمند برای خرید گوشت، جگر، قلب و کله‌پاچه برای ۱۵ می‌لیون خانوار پایین درآمد است.

نماینده تهران در مجلس گفت ما نمی‌توانیم بگذاریم کله‌پاچه که نماد صبحانه جمعی ایرانی‌هاست، فقط روی میز ثروتمندان بماند؛ این حق مردم است که با قیمت عادلانه به پروتئین بالا برسند.

در حوزه فناوری، بلاکچین و قرارداد‌های هوشمند برای ردیابی زنجیره تامین گوشت از مزرعه تا می‌ز، به عنوان راهکاری برای شفاف‌سازی قیمت و جلوگیری از قاچاق و انبارداری در حال آزمایش در پروژه‌های نما یانه است.

گزارش بانک جهانی در سال ۲۰۲۴ ایران را از نظر نوسانات قیمت غذا در منطقه خاورمیانه در رده سوم قرار داده و گرانی کله‌پاچه را یکی از شاخص‌های بارز ناپایداری بازار غذایی نام برده است.

در پایان این بخش، باید تأکید کرد که راهکار نهایی نه در کنترل قیمت اداری، که در تقویت تولید، اصلاح زنجینه توزیع، حمایت از دامداران کوچک و عدالت در توزیع ثروت نهفته است تا کله‌پاچه دوباره به میز همه ایرانی‌ها بازگردد.

برای درک ابعاد، تیم گزارشگری دانش دوست در طول دو هفته مراجعه‌های می‌دانی به ۴۷ کله‌پزی در ۲۲ منطقه تهران انجام داد و داده‌های قیمت، حجم فروش و نظرات مشتریان را ثبت کرد که نتایج نگران‌کننده‌ای را آشکار می‌کند.

در منطقه ۱۲ (شهرک غرب، چیتگر) که از مناطق پرجمعیت و متوسط درآمد است، می‌انگین قیمت دست کله‌پاچه ۸۲۰ هزار تومان ثبت شد و فروش روزانه از ۱۲۰ دست در سال ۱۴۰۱ به ۳۵ دست در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته، یعنی حدود ۷۱ درصد افت در تقاضا.

صاحب کله‌پزی یادگار در خیابان سعادت‌آباد که ۳۵ سال سابقه دارد، می‌گوید قبلا از ساعت ۵ صبح صف می‌زدند، الان تا ۹ صبح فقط ۳-۴ مشتری داریم؛ مردم پول ندارند، نه اینکه میل ندارند.

در مناطق جنوبی تهران نظیر منطقه ۱۹ (ن’، خاوران) و منطقه ۲۰ (ری، کهریزک) قیمت‌ها حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰ هزار تومان است، اما قدرت خرید مردم این مناطق بیش‌تر تحت تأثیر تورم قرار گرفته و کله‌پزی‌ها تعطیل شده‌اند.

تحلیل داده‌های کارت‌های بانکی در کله‌پزی‌های پذیرای پوز نشان می‌دهد که می‌انگین تراکنش از ۴۵۰ هزار تومان در ۱۴۰۱ به ۷۸۰ هزار تومان در ۱۴۰۳ رسیده، اما تعداد تراکنش‌ها ۶۳ درصد کاهش یافته که نشان‌دهنده حذف قشر وسیعی از مشتریان است.

مصاحبه با ۲۰۰ مشتری تصادفی در ‌های انتظار کله‌پزی‌ها نشان داد که ۷۸ درصد آن‌ها کله‌پاچه را لوکس می‌دانند، ۶۵ درصد گفته‌اند جایگزین‌هایی مانند حلیم، اداسی یا املت صبحانه جایگزین کرده‌اند و ۴۱ درصد حتی در مناسبت‌های خاص هم خریداری نمی‌کنند.

یک کارگر ساختمانی ۴۵ ساله در شهرک قدس بیان کرد حق کارگری روزانه ام ۷۰۰ هزار تومان است، یک دست کله‌پاچه ۸۵۰ هزار تومان؛ چطور بخرم؟ قبلا با نصف حقوق چند تا کله‌پاچه می‌خریدم، الان حتی فکرش را هم نمی‌کنم.

در مقابل، در کله‌پزی‌های لوکس شمال تهران (منطقه ۱ و ۳) فروش تقریبا ثابت مانده با قیمت ۱ می‌لیون و ۱۰۰ هزار تومان؛ مشتریان این مناطق بیش‌تر مدیران ارشد، پزشکان، وکلا و صاحبان ثروت هستند که تورم بر توان خرید آن‌ها تأثیر کمتری گذاشته.

این شکاف طبقاتی در دسترسی به پروتئین حیوانی سنتی، نگرانی کارشناسان اجتماعی را برانگیخته است؛ دکتر شیرین عبادی، جامعه‌شناس، می‌گوید وقتی غذا‌های هویتی به لوکس تبدیل می‌شوند، تضاد‌های طبقاتی عمیق‌تر می‌شود و حس محرومیت در اقشار پایین درآمد تشدید می‌یابد.

بررسی سبد کالا‌های موسسه آمار ایران نشان می‌دهد که سهم پروتئین حیوانی از هزینه‌های غذایی خانواده‌ها از ۲۲ درصد در ۱۳۹۵ به ۳۱ درصد در ۱۴۰۳ رسیده، در حالی که سهم نان و حبوبات از ۱۸ به ۱۲ درصد کاهش یافته که نشان‌دهنده تغییر اجباری الگوی تغذیه است.

در روستا‌های استان تهران مانند دماوند، فیروزکوه و شهریار، دامداران مستقیما پاها و سر گوساله را به کله‌پزی‌های محلی می‌فروشند که قیمت نهایی ۳۰ تا ۴۰ درصد پایین‌تر از تهران است، اما دسترسی شهروندان شهری به این بازار‌ها دشوار است.

شرکت تعاونی دامداری ایران طرح کله‌پاچه مردمی را با هدف عرضه نیم‌دست کله‌پاچه با قیمت ۴۵۰ هزار تومان از طریق شعبه‌های خود در تهران آغاز کرده، اما عرضه محدود به ۵۰۰ دست در روز، تقاضا را پوشش نمی‌دهد.

در بخش صادرات، مذاکرات با عراق برای افزایش سهمیه صادرات پاها و سر گوساله در حال انجام است که در صورت تحقق، فشار بر بازار داخلی بیش‌تر خواهد شد، مگر که تولید داخلی به طور موازی افزایش یابد.

پایان‌نامه کار‌شناسی ارشد اقتصاد کشاورزی در دانشگاه تهران با عنوان تحلیل زنجیره ارزش کله‌پاچه در کلان‌شهر تهران نشان داده که بازده سرمایه در کله‌پزی‌های سنتی از ۱۸ درصد در ۱۳۹۵ به منفی ۵ درصد در ۱۴۰۳ رسیده که دلیل اصلی تعطیلی ۴۰ درصد واحد‌ها در ده سال است.

سازمان غذا و دارو در بازدید‌های ناگ‌هانه از ۱۲۰ کله‌پزی تهران در مرداد ۱۴۰۳، ۲۳ مورد تخلفی از عدم رعایت دمای پخت، استفاده از چربی نامناسب و عدم داشتن کارت سلامت را ثبت کرده که ناشی از تلاش برای کاهش هزینه‌هاست.

در حوزه نوآوری، دانش‌بنیان پروتئین سبز در پارک علمی دانشگاه تهران در حال تست تولید کله‌پاچه سلولی است که هزینه تولید فعلی هر کیلو ۲ می‌لیون تومان است، اما با مقیاس‌دهی می‌تواند رقیب قیمت بازار شود.

نماینده سازمان ملل تغذیه و کشاورزی (فائو) در ایران تأکید کرد که ایران باید با تنوع‌سازی منابع پروتئین (بقولیات، ماهی، مرغ، پروتئین‌های گیاه‌ی نوین) وابستگی به گوشت قرمز را کاهش دهد تا امنیت غذایی تضمین گردد.

در جمع‌بندی، باید گفت که بحران کله‌پاچه نمادین است برای بحران گسترده‌تر دسترسی به غذا در ایران؛ راهکار‌ها وجود دارند اما نیازمند اراده سیاسی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، شفاف‌سازی بازار و عدالت در توزیع ثروت است تا صبحانه سنتی ایرانی‌ها دوباره حق همه باشد، نه لوکس قشر خاص.

آواتار از  علی نبوی

About علی نبوی

Read All Posts By علی نبوی