به گزارش پایگاه خبری، محققان بریتانیایی با موفقیت یکی از شانزده کروموزومهای ژنوم مخمر را بهصورت کامل مصنوعی ساختند که پیشرفت قابلتوجهی در مسیر تحقق اولین ژنوم مصنوعی یوکاریوتیک جهان محسوب میشود. این دستاورد که در نشریه علمی پراستیت منتشر شده، برآینده تلاشهای یک دههای گروههای پژوهشی در دانشگاه ناتینگهام و امپریال کالج لندن است و در چارچوب همکاری بینالمللی پهنهیابی ژنوم مخمر مصنوعی یا قرار دارد.
پروژه بهعنوان أضخم برنامه زیستشناسی مصنوعی در مقیاس جهانی، از پانزده سال پیش با مشارکت تیمهای علمی از بریتانیا، ایالات متحده، چین، سنگاپور، فرانسه و استرالیا آغاز شده بود. هدف نهایی این کنسرسیوم، بازسازی تمام کروموزومهای طبیعی مخمر با توالیهای دیانای طراحیشده در آزمایشگاه است تا در نهایت یک ژنوم کاملا مصنوعی و کارکردی بهدست آید. پیش از این مقاله، نه تیم دیگر نیز نتایج مربوط به کروموزومهای مصنوعی خود را در شمارههای همزمان این مجله گزارش کردهاند و پیشبینی میشود که پروژه در سال آینده به مراحل خاتمه برسد.
انتخاب مخمر بهعنوان ارگانیسم مدل برای این علمی تصادفی نبوده است. این قارچ تکسلولی دارای ژنومی نسبتا فشرده و منظم است و از مزیت بیولوژیکی منحصربهفردی برخوردار است قابلیت ذاتی برای الحاق و ادغام قطعات دیانای خارجی در ژنوم خود. این ویژگی به محققان اجازه میدهد تا بخشهای سنتز شده را بهصورت ترتیبی در سلولهای زنده جایگزین کنند و ثبات ژنتیکی را در طول فرآیند حفظ نمایند. علاوه بر این، بشر هزاران سال سابقه تعامل با مخمر در فرآیندهای تخمیر، تولید مواد شیمیایی، سوختهای زیستی و بهعنوان مدل برای درک بیولوژی سلولهای انسانی دارد؛ بنابراین دانش ژنتیکی ما از این ارگانیسم عمیقتر از هر موجود زنده دیگری است.
گروه تحقیقاتی تحت رهبری دکتر بن بلونت، استادیار دانشکده علوم زیستی دانشگاه ناتینگهام، و پروفسور تام الیس، رئیس مرکز زیستشناسی مصنوعی و مهندسی زیستی در امپریال کالج لندن، اکنون تکمیل کروموزوم مصنوعی XI را اعلام کردهاند. این کروموزوم که حدود ۶۶۰ هزار جفت باز دیانای را در بر میگیرد، جایگزین مستقیم همتای طبیعی خود در سلول مخمر شده است. پس از فرآیندی طولانی و پرازمه برای شناسایی و رفع اشکالات طراحی، سلولهای حامل این کروموزوم مصنوعی اکنون رشد و انقسامی ناخالص از سلولهای طبیعی برونسازمانده دارند، که نشاندهنده دقت بینظیر مهندسی ژنومی است.
ژینوم تنها یک کپی از ژنوم طبیعی نیست، بلکه با ویژگیهای نوین طراحی شده که در طبیعت وجود ندارند. یکی از قابلیتهای کلیدی، سیستمی است که سلولها را مجبور میکند محتوای ژنتیکی خود را بهصورت کنترلشده و در مقیاس بزرگ بازآرایی کنند و میلیونها واری ژنوتیپیک متفاوت تولید نمایند. این مکانیزم به محققان قدرت میدهد تا از میان این کتابخانه وسیع از واریانتها، سوژههایی با ویژگیهای بهینهشده برای کاربردهای پزشکی، انرژی زیستی و بیوتکنولوژی را انتخاب و توسعه دهند. در واقع، ژنوم به یک پلتفرم برنامهریزیپذیر برای تکامل هدایتشده تبدیل شده است.
از زاویهای کاربردی، این پلتفرم سنتزی میتواند بهعنوان بستر آزمایشی بینظیر برای کشف داروهای جدید و بهینهسازی مسیرهای متابولیک در مقیاس صنعتی عمل کند. شرکتهای بیوتکنولوژی اکنون قادرند تا با استفاده از این سیستم شافل ژنومی، سلالات مخمر را برای تولید ترکیبات باارزش همچون داروهای ضدسرطانی، ویتامینها یا بیوپلیمرها در زمان بسیار کوتاهتر از روشهای سنتی تکامل دهند. این قابلیت، فاصله بین کشف در آزمایشگاه و مقیاسسازی کارخانهای را بهطور چشمگیر کاهش میدهد و اقتصاد زیستمحور را تقویت میکند.
علاوه بر کاربردهای بیوتکنولوژیکی، تیم بریتانیا نشان داده که کروموزوم مصنوعی XI میتواند برای مطالعه دیانایهای حلقوی خارج کروموزومی یا بهکار رود. این مولکولهای دیانای آزاد که جدا از کروموزومهای اصلی در سيتوپلازم گردش میکنند، در سالهای اخیر بهعنوان بازیگران کلیدی در فرآیند پیری سلولی و ایجاد مقاومت دارویی در سرطانهای مهاجم مانند گلیوبلاستوما شناسایی شدهاند. الكروموزوم سينتيک به عنوان یک سيستم رپورتور زنده، امکان رصد دینامیک تولید و عملکرد را در شرایط کنترلشده فراهم میکند که میتواند به درک مکانیسمهای بنیادین بیماری و طراحی استراتژیهای درمانی نوین منجر شود.
دکتر بن بلونت در تشریح اهمیت این دستاورد تأکید میکند که کروموزومهای مصنوعی فراتر از یک موفقیت فنی، طیف وسیعی از امکانات جدید برای بیولوژی پایه و کاربردهای بالینی فراهم میآورند؛ از طراحی میکروبی تازه برای کاربردهای محیطی و صنعتی تا درک عمیقتر بیولوژی بیماری و توسعه روشهای مبارزه با آنها. پروفسور تام الیس نیز با اشاره به ساخت اولین کروموزوم تلومر-به-تلومر کاملا کارکردی، بیان میکند که این موفقیت پایههای مهندسی ژنوم موجودات پیچیدهتر از قارچها، از جمله گیاهان و حیوانات، را مستحکم ساخته و افقهای نوینی برای زیستشناسی مصنوعی در مقیاس کلان گشوده است.
بهنظر میرسد که تکمیل پروژه تنها پایان یک برنامه پژوهشی بلندمدت نخواهد بود، بلکه آغاز یک دوره جدید در مهندسی حیات خواهد بود. با بهدستآوردن ژنوم کاملا قابلبرنامهریزی، دانشمندان قادر خواهند بود تا قواعد ژنتیکی را بازنویسی کنند، شبکههای تنظیمگر را از نو طراحی نمایند و ارگانیسمهایی با عملکردهای کاملا نوآورانه برای چالشهای جهانی از جمله امنیت غذایی، تغییرات اقلیمی و درمان بیماریهای غیرقابلدرمان بسازند. این موفقیت بریتانیایی نشان میدهد که مرزهای بین بیولوژی و مهندسی به سرعت محو شده و آیندهای در پیش رو است که در آن حیات نه تنها مورد مطالعه، بلکه قابل طراحی و ساخت است.





