دکتر «ژائو ژائو»(Zhao Zhao) پژوهشگر «دانشگاه گوئلف»(University of Guelph) و همکارانش چهار سال بعد از پژوهش قبل خود، دیگر نیازی به ربات آن پژوهش برای مقصد مهم خود نداشتند، اما این بدان معنی نبوده است که ربات دیگر مورد نیاز نیست. 

به نقل از یورک الرت، ژائو در پژوهش تازه، نقش‌های جدیدی همانند حیوان خانگی و همراه را که ربات به مسئولیت گرفت و این که چطور روابط ما با فناوری می‌تواند با گذشت زمان تحول کند، بازدید کرد.

اما بعد از بازنشستگی یک ربات اجتماعی چه اتفاقی برای آن رخ خواهد داد؟

ژائو و همکارانش چهار سال پیش یک ربات کوچک خواننده به شکل جغد به نام «لوکا»(Luka) را در خانه‌ ۲۰ خانواده قرار دادند. فرزندان این ۲۰ خانواده در آن زمان در مقطع پیش‌دبستانی بودند و تازه خواندن را یاد می‌گرفتند. ماموریت لوکا اسکن صفحات کتاب‌های مصور فیزیکی و خواندن آنها با صدای بلند می بود تا به کودکان پشتیبانی کند که توانایی‌های اولیه سوادآموزی را در خود پرورش دهند.

ژائو او گفت: ما در سال ۲۰۲۵ بازگشتیم و انتظار نداشتیم چیز بسیاری اشکار کنیم. بچه‌ها بزرگ شده بودند. سطح خواندن دیگر مشابه با سن نبوده است. مطمئناً کار لوکا به آخر رسیده می بود. در عوض، ما چیز شگفت انگیز‌ای را مشاهده کردیم.

ژائو در ادامه گفت: ۱۸ خانواده تا این مدت ربات خود را داشتند. تعداد بسیاری از آنها تا این مدت ربات را شارژ می‌کردند. تعداد مقداری از آن به گفتن پخش‌کننده موسیقی منفعت گیری می‌کردند. برخی به سادگی آن را روی قفسه کنار کتاب‌های کودک و یادگاری‌ها گذاشته بودند. چشمانش تا این مدت به آرامی می‌درخشیدند. لوکا در خانه آنها مانده می بود.

او گفت: این یافته فقط قشنگ نبوده است، بلکه به ما مسئله عمیق‌تری را درمورد چگونگی ربط خانواده‌ها با فناوری او گفت؛ نه به گفتن ابزارهایی که می‌آیند و می‌روال، بلکه به گفتن همراهانی که با گذشت زمان معنی جدیدی اشکار می‌کنند.

والدین و فرزندان در مصاحبه‌ با ژائو و همکارانش، لوکا را به روشهای تأثیرگذاری توصیف کردند. یکی از کودکان، ربات را «برادر کوچک من» نامید. فرد دیگر او گفت لوکا تنها حیوان خانگی‌ بوده که تا به حال داشته‌ است. برخی از والدین اعتراف کردند که آن را زیاد تر برای خودشان نگه می‌دارند تا برای فرزندانشان، چون لوکا یک یادآوری نوستالژیک از داستان‌های پیش از خواب و مرحله های اولیه زندگی آنهاست.

مقصد مهم ربات یعنی خواندن با صدای بلند، کمرنگ شده می بود، اما نقش عاطفی آن عمیق‌تر شده می بود. خانواده‌ها از آن مراقبت می‌کردند، درمورد آن شوخی می‌کردند و در یک مورد، در مراسمی همانند به یک مراسم بازنشستگی، آن را به پسرعموی کوچکتر خود دادند. این فقط منفعت گیری طویل مدت نبوده است، بلکه یک دلبستگی طویل مدت می بود.

ژائو او گفت: در حوزه پژوهشی تعامل انسان و رایانه و تعامل انسان و ربات، ما زیاد تر بر نوآوری، معیارهای تعامل و کارکرد ماموریت تمرکز می‌کنیم، اما پژوهش ما مشخص می کند حتی یک ربات نسبتاً ساده که آزادانه حرکت نمی‌کند یا سخن بگویید نمی‌کند هم می‌تواند بخشی از زندگی نمادین یک خانواده شود. همانند یک عروسک مورد علاقه یا یک تاثییر هنری از دوران کودکی، لوکا از یک کارکرد به یک خاطره تبدیل شد. یکی از والدین به ما او گفت: «ما دیگر از آن منفعت گیری نمی‌کنیم، اما نمی‌توانیم آن را دور بیندازیم. انگار بخشی از تاریخ ماست.» فرد دیگر به شوخی او گفت که این ربات به گمان زیادً فرزندشان را تا دانشگاه همراهی خواهد کرد.

حتی قرار دادن ربات در خانه نیز معنی داشت. لوکا روی قفسه‌های کتاب، میز تحریر یا میزهای کنار تخت می‌نشست. یک خانواده، یک دستمال سفره زیر آن اضافه کردند. یک خانواده دیگر، یک برچسب اسم به آن داد. لوکا چیزی نبوده است که در انبار نگهداری شود، بلکه اثری می بود که در معرض نمایش قرار داشت.

این برای طراحان و پژوهشگران چه معنایی دارد؟

این بدان معناست که باید به زندگی یک ربات نه تنها طی ماه‌ها، بلکه طی سال‌ها فکر کنیم. باید گذار از معلم به همراه، از یاور به یادگار را فکر کنیم. ما باید در نظر بگیریم که چطور دلبستگی عاطفی، زیاد تر از تازگی دوام می‌آورد و چطور روابط کودکان با ربات‌ها با افزایش سن تکامل می‌یابد، نه این که از بین برود.

ژائو او گفت: شرکت‌کنندگان به ما آموختند که کودکان همیشه ربات بچه‌گانه را دور نمی‌ریزند، بلکه آن را مجدد برای خود تفسیر می‌کنند. برخی از آنها اغاز به آموزش دادن لوکا کردند. برخی دیگر برای لوکا داستان‌های پیش از خواب ساختند یا از آن برای آرام کردن خواهر یا برادر کوچکتر منفعت گیری کردند.

ژائو در ادامه گفت: هنگامی که یک ربات بالاخره آماده رفتن می‌شود، امکان پذیر به آیین‌های بهتر و خروج‌های دلپذیری نیاز داشته باشیم که پیوند را تصدیق کنند. از این قبل، اگر یک ربات بخشی از سال‌های اولیه زندگی فرزند شما بوده است، شما فقط آن را از خانه جدا نمی‌کنید. شما از آن خداحافظی می‌کنید.

او گفت: همان طور که خانواده‌های بیشتری همراهان تجهیزبه هوش مصنوعی را به خانه‌های خود می‌آورند، ما باید نه تنها نحوه منفعت گیری از آنها، بلکه نحوه به یاد ماندن آنها را بهتر فهمیدن کنیم، چون بعضی اوقات اوقات ربات می‌ماند.

این پژوهش در مجله «Frontiers in Robotics and AI» به چاپ رسید.