محققان آزمایشگاه کلد اسپرینگ هاربور رازی را فاش کردهاند که ریشه در بیش از ۱۲۵ میلیون سال پیش دارد و پیچیدگیهای ژنتیک گیاهان را آشکار میکند. این کشف میتواند کلید درک نحوه تنظیم ژنها در گیاهان باشد و راه را برای مهندسی کامل محصولات گیاهی هموار سازد.
تحقیقات نشان میدهد که ژنومیک گیاه از زمان توالییابی اولین ژنوم گیاهی به طور قابل توجهی پیشرفت کرده است، اما تلاش برای تغییر صفات محصولات از طریق جهشهای دیانای همچنان چالشبرانگیز باقی مانده است. محققان با تمرکز بر اینکه چرا جهشهای یکسان در گیاهان مختلف مدام صفات مطلوب را ایجاد نمیکنند، به نتایج شگفتانگیزی رسیدهاند.
نقش کلیدی ژن در تنظیم رشد گیاهی
قلب این مطالعه بر روی ژن متمرکز است. دانشمندان با استفاده از تکنیکهای نوین ویرایش ژنوم، بیش از ۷۰ گونه جهش در هر دو گیاه گوجهفرنگی و رنشاط گوش موشی را ایجاد و بررسی کردند. هر جهش، نواحی تنظیمکننده اطراف ژن را هدف قرار داده بود تا اثرات آن بر رشد و نمو گیاهان رصد شود.
نتایج با شگفتی روبرو شد این دو گونه گیاهی از سیستمهای تنظیمی بسیار متفاوتی برای کنترل یک ژن واحد استفاده میکنند. این تفاوت ناشی از فرآیند تکاملی است که در طول ۱۲۵ میلیون سال شکل گرفته است.
بدون جد مشترکی، با یک عنصر تنظیمکننده مشترک
دانیل سیرن، فارغالتحصیل علوم زیستی کلد اسپرینگ هاربور و رهبر این تحقیق، تأکید کرد که ژن برای رشد طبیعی گیاه حیاتی است. او توضیح داد اگر این ژن به موقع دقیق فعال نشود، گیاهان به شکل بسیار متفاوتی در میآیند و میوههای بزرگ و نامناسبی تولید میکنند.
سیرن افزود نمیتوان به اجداد مشترک نگاه کرد زیرا آنها دیگر وجود ندارند. سادهترین توضیح این است که یک عنصر نظارتی در برخی قابلیتها نگهداشته شده و به راهحلهای ظریف و متفاوتی تکامل یافته است که این امر تا حد زیادی غیرمنتظره است.
مطالعه نشان داد که جهشهای نزدیک به ابتدای ژن در گوجهفرنگی به طور چشمگیری بر اندازه میوه تأثیر میگذارد، در حالی که رنشاط گوش موشی برای نشان دادن تغییرات مشابه، به جهش در هر دو نواحی ژن نیاز دارد. این دليل بر واگرایی در مسیرهای تکاملی است.
پیامدهای این پژوهش بسیار گسترده است. درک عدم یکنواختی در تنظیم ژنتیکی میان گونههای گیاهی میتواند رویکرد ما را در مهندسی ژنوم محصولات کشاورزی متحول کند و پیشبینیپذیری را بهبود بخشد. این مطالعه در مجله منتشر شده است.





