داستان دو دختر داعشی که نامزد اسکار شد / خوانده شد
- فرهنگ وهنر

فیلم مستند چهار دختر نامزد اسکار؛ داستان رنج مادری تونسی برای بازگشت دخترانش از لیبی

به نقل از بلومبرگ، داستان واقعی حمرونی و فرزندان او محور فیلم چهار دختر نامزد جایزه اسکار بهترین فیلم مستند بلند است. در پشت دوربین لایه‌های بسیاری در فیلم ساخته شده توسط کوثر بن هنیه کارگردان آن اثر وجود دارد این فیلم در مورد رادیکالیزه شدن دو دختر نوجوان است. پرتره‌ای صمیمی از یک زندگی خانوادگی آشفته و پر از بی‌معنایی و تأملاتی در رابطه صدمه‌های نسلی، پدرسالاری و مشکلات دوره نوجوانی.

خارج از دوربین این چیزی بیش‌تر از داستان یک خانواده است. نام‌ها تحول می‌کند و جزئیات متفاوت می‌باشند، اما این کابوس برای تعداد زیادی از تونسی‌ها آشناست در کشوری که در مقطع زمانی مشخص تعداد زیادی از شهروندانش برای پیوستن به گروه‌های شبه‌نظامی از جمله داعش به مناطق درگیری خارج از مرز رفتند. شبه‌نظامیان نیز به اهدافی در تونس دعوا کردند. امروز خانواده‌هایی همانند خانواده حمرونی یادآور آن می‌راث پیچیده، مسائل حل‌نشده و سوالات سختی می‌باشند که سال‌ها بعد همچنان ادامه دارد. هند صبری که در آن فیلم در نقش الفه حمرونی ظاهر می‌شود می‌گوید این یک زخم باز در سرزمین من است. تا وقتی که در مورد آن صحبت نکنیم شفا نخواهیم یافت.

حمرونی امیدوار است که شهرت بالای این فیلم باعث افزایش حمایت از او برای برگرداندن دخترانش از لیبی شود جایی که آنان به زندان محکوم شده‌اند. او می‌خواهد دخترانش دست‌کم در سرزمین خود در تونس محاکمه شوند. در تونس نیز همانند بسیاری از دیگر کشور‌ها برخی از مردم به دلایل امنیتی نسبت به برگشت اعضای سابق داعش به کشورشان با دید تردید و نگرانی می‌نگرند. حمرونی خوا‌هان رهایی فاطمه است. او می‌گوید تقصیر او چیست؟ او پدر یا مادرش را انتخاب نکرده است. بن هنیه که نویسندگی و کارگردانی این فیلم را بر عهده داشته خواسته‌های حمرونی را تکرار کرد. او می‌گوید ما سخت در تلاش هستیم تا دولت تونس را تحت فشار قرار دهیم. دولت یک کشور باید در برابر شهروندانش مسئول باشد.

هند صبری، الفه الحمرونی، ایا تشیکاوی و تیسیر الشیخاوی از جمله بازیگران آن فیلم می‌باشند. بن هنیه در جستجوی یافتن سرنخ‌هایی از چرایی رادیکال شدن آن دختران بوده و برای این منظور قبل از خانواده آنان و زندگی خانوادگی‌شان را در فیلم باز‌سازی می‌کند. فیلم نظریه‌هایی را نقل می‌کند، اما انگیزه مشخصی را به خصوص در رابطه غفران و رحمه که در لیبی زندانی می‌باشند نقل نمی‌کند. در برخی از سکانس‌ها بازیگران لحظات کلیدی را در کنار اعضای خانواده باز‌سازی می‌کنند.

در سکانس‌های دیگر آنان سوال، چالش و یا تأمل می‌کنند. بن هنیه می‌گوید نقش او به عنوان یک فیلمساز فهمیدن و تحلیل است و نه قضاوت. در فیلم و روایت خانواده آشکار می‌شود که دختران در خانه‌ای پرآشوب بزرگ شده‌اند. پدر خانواده عمدتا غایب بوده و بیش از حد مشروبات الکلی می‌نوشید. مادر خانواده نیز سخت‌گیر و خشن بوده است. حمرونی در فیلم بر نگه‌داری پاکدامنی دخترانش تا پیش از ازدواج متمرکز است. او به شدت توهین‌ها و اتهامات را به زبان می‌آورد و دخترانش را برای تخطی از خواسته‌هایش مجازات می‌کند برای مثال، در رابطه با دفتر خاطرات دخترش که در آن در مورد اولین بوسه نوشته شده بود او را مورد ضرب و شتم شدید قرار می‌دهد.

سپس آشکار می‌شود تغییراتی که بیش از یک دهه پیش به دنبال جنبش دموکراسی‌خوا‌هانه تونس رخ داد دگرگونی‌های بسیاری را به همراه داشت، چون جریان‌های گوناگون از جمله تندرو‌ها و افراط‌گرایان به دنبال نفوذ در جامعه تونس بودند. در همسایگی خانواده غفران و رحمه جلسات وعظ مذهبی برگزار شد. غفران و رحمه که مادرشان می‌گوید تنها با دانش اولیه دینی بزرگ شده بودند در نتیجه حضور در آن جلسات با تفسیر‌های سخت‌گیرانه از دین آشنا شدند.

فرآیند رادیکالیزه شدن آنان تعمیق یافت و در فیلم می‌گویند که رحمه خواهران کوچک‌ترش را به علت ترک یا تاخیر در اقامه نماز شلاق می‌زد و بخاطر چیز‌هایی همانند شایعه‌پراکنی به خود شلاق می‌زد و در ذهن‌اش سنگسار زنی را خیال‌پردازی می‌کرد که خارج از ازدواج رابطه جنسی برقرار کرده باشد.

وقتی که غفران نزدیک به یک دهه پیش خانه را ترک کرد مطابق آنچه در فیلم می‌گویند حمرونی از پلیس تونس خواسته بود برای بازداشتن رحمه اقدامی انجام دهد، اما پلیس را به اهمال و کم‌کاری در این باره متهم می‌کند. بعد از فرار رحمه و غفران خانواده حمرونی از هم فروپاشید. دختران جوان‌تر به یک مرکز دولتی تحویل داده شدند که به آنان پشتیبانی کرد تا زندگی خود را باز‌سازی کنند. با این وجود، خانواده حمرونی در فضای بیرون از خانه با سختی‌هایی روبرو می‌شد و همسایگان و اقوامشان از آنان دوری می‌گزیدند.

محمد اقبل بن رجب از انجمن نجات تونسی‌هایی که در خارج از کشور به دام افتاده‌اند می‌گوید برخی از افرادی که در موقعیت‌های مشابه‌ی قرار گرفتند اعضای خانواده‌ای که خانه را ترک کردند تکذیب نمودند و این کار برای محافظت از دیگر اعضای باقی‌مانده خانواده انجام دادند. برخی دیگر برای برگرداندن عزیزانشان تلاش نمی‌کنند و برخی دیگر نمی‌دانند که آنان مرده‌اند یا زنده.

او می‌گوید انجمنی که در آن فعالیت می‌کند از تونسی‌هایی که دستشان به خون آلوده شده دفاع نمی‌کند بلکه مقصد آن انجمن به طور خاص نجات و ادغام مجدد کودکانی است که توسط والدین به مناطق درگیری برده شده یا در آنجا متولد شده‌اند. او می‌گوید در این عرصه به نظر می‌رسد تونس فاقد قابلیت‌های کافی باشد و به همین خاطر است که از دید او مقامات تونسی در این باره تعلل می‌کنند.

او و دیگر فعالان به طور خاص دلسوز حقوق و آینده کودکان می‌باشند. آنان هشدار می‌دهند که بی‌عملی می‌تواند خطرناک باشد. مصطفی عبدالکبیر رئیس دیده‌بان حقوق بشر تونس می‌گوید کودکان بعد از گذراندن دوره‌های طولانی در زندان‌ها و اردوگاه‌ها از جامعه رنجیده‌دل شده و به بمب‌های ساعتی تبدیل خواهند شد که هر لحظه امکان‌پذیر منفجر شود.

عبدالکبیر از مقامات تونس خواسته تا راه حلی بیابند و به طور خاص کودکان را از خارج از کشور به تونس بازگردانند، اما می‌گوید قضیه برگشت به وطن بیش‌تر در میان انبوه‌ی از چالش‌های دیپلماتیک، سیاسی، مالی، قانونی یا لجستیکی دچار شده است. به گفته عبدالکبیر با این وجود، برخی از زنان تونسی که توسط دادگاه‌های لیبی تبرئه شده بودند به تونس بازگردانده شدند و در آنجا بازداشت شده‌اند. او اشاره می‌کند تعدادی از کودکان از جمله کودکان یتیم نیز بازگردانده شده‌اند.

داستان دو دختر داعشی که نامزد اسکار شد / خوانده شد

او می‌گوید کودکان بازگردانده شده به تونس به خویشاوندانشان تحویل داده شده یا در مراکز مراقبت اجتماعی دولتی به سر می‌برند. مقامات دولتی تونس در این باره اظهارنظری نکردند و به سوالات مرتبط با پرونده خواهران که در فیلم مذکور به تصویر کشیده شده و به نوشته برگشت آنان و افراد مشابه به وطن‌شان پاسخی ندادند.

صبری یکی از شناخته‌شده‌ترین ستاره‌های سینمایی جهان عرب می‌گوید قلبش برای فاطمه به درد آمده با این وجود، او می‌گوید همدردی با غفران و رحمه برایش کار دشوار‌تری می‌باشد. او نیز بر اهمیت و الزام پاسخ‌گویی در رابطه با تونسی‌هایی که به چنین گروه‌هایی پیوسته‌اند اصرار کرد.

حمرونی که خود دوران کودکی سختی را پشت سر گذاشته می‌گوید می‌داند به عنوان یک مادر چه اشتبا‌هاتی مرتکب شده اما از نظرش اشتبا‌هاتش تصمیم دختران فراری‌اش را توجیه نمی‌کنند. با این وجود، او نیز فضای سیاسی و سیاست‌های دولت تونس در زمان رادیکالیزه شدن دخترانش در سال‌های جوانی را مقصر وقایع پیش‌آمده می‌داند و می‌گوید آن دو اکنون از انتخاب‌شان پشیمان شده‌اند.

وقتی که در مورد فاطمه می‌پرسند صدای حمرونی نرم‌تر می‌شود و اشک در چشمانش حلقه می‌بندد. او با نگرانی می‌گوید فاطمه چطور آداب معاشرت و ادب و نزاکت را خواهد آموخت؟ چه کسی به او در مورد کشورش چیزی یاد خواهد داد؟ او چطور قرار است بزرگ شود تا بتواند تونس را دوست داشته باشد و بداند چطور باید با دیگران رفتار کند؟

حمرونی که مجدد ازدواج کرده و اکنون در خارج از تونس زندگی می‌کند می‌گوید اگر فاطمه با او زندگی کند به وی یاد خواهد داد که درست را از نادرست تشخیص دهد، اما به او اجازه می‌دهد تا خود راه زندگی‌اش را انتخاب کند. حمرونی می‌گوید قبل او (فاطمه) تیره و تار بوده است. فقط خدا می‌داند چه چیزی در انتظار اوست.

آواتار از  علی نبوی

About علی نبوی

Read All Posts By علی نبوی