به گزارش دانش دوست، با وجود قدمت تئاتر ایران، سیاست‌گذاری‌های سال‌های اخیر باعث شده تا شاخه‌هایی از جمله تئاتر نوجوانان دچار فرا‌موشی گردد. به بهانه اجرای نمایش خانه من با بازیگران نوجوان به کارگردانی فاطمه محمدی، از او درباره حال و هوای تئاتر نوجوان پرسیدیم.
محمدی در سال‌های کار با نوجوانان، مشخص شده که نسل امروز برای پذیرش هر موضوعی، نگاه تحلیلی و منطقی دارد. آن‌ها دیالوگ‌ها و روایات را به‌سادگی نمی‌پذیرند و به جستجوی استدلال، شواهد علمی و فکت‌های تاریخی می‌پردازند. این رویکرد مستلزم صرف زمان و انرژی بیش‌تری برای توضیح و تفهیم مسائل است.
در پروژه اخیر، وقتی دختران گروه با شخصیت‌های واقعی نمایش روبرو شدند، تمایل یافتند سرگذشت آن‌ها را از کتاب‌ها و گزارش‌های رسانه‌ای بررسی نمایند. گاه به تناقضات کوچک در روایت‌ها اشاره کرده و اصلاحات پیشن‌هادی می‌دادند تا شخصیت‌ها دقیق‌تر و باورپذیر‌تر ارائه گردند. این روند نشان‌دهنده اهمیت تعامل و شفافیت در کار با نوجوانان است، برخلاف گذشته که پذیرش محتوا آسان‌تر و بی‌چالش‌تر بود.
محمدی تئاتر نوجوانان در کشور، عرصه‌ای است که تا کنون به‌صورت جدی شکوفا نشده، اگرچه ظرفیت بالایی دارد. اگر به‌عنوان ابزاری تربیتی و فرهنگی به آن نگاه شود، می‌تواند تحولات شگرفی در آینده نوجوانان ایجاد نماید. این هنر در سال‌های اخیر پویا‌تر شده، اما تا رسیدن به جایگاه واقعی خود فاصله زیادی دارد.
برای رونق این حوزه، سرمایه‌گذاری در پرورش مربیان حرفه‌ای و متخصص الزامی است. محتوای مناسب با دغدغه‌های نوجوانان باید تدوین گردد، هم‌زمان با حمایت جدی نهاد‌های فرهنگی، هنری و آموزشی. تئاتر می‌تواند ابزاری موثر برای آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت خلاقیت و شکل‌دهی به تفکر انتقادی در نوجوانان باشد.
محمدی نمایش خانه من از تابستان امسال توسط خانواده امید (حوزه هنری کودک و نوجوان) با هدف دوگانه اجرا شد یکی آموزش هنر تئاتر تا نوجوانان با اصول تئاتر و کار تیمی آشنا شوند، و دوم پرورش هویت و آشنایی با الگو‌های واقعی در طول این فرآیند، به‌گونه‌ای که نوجوانان با شخصیت‌های برجسته و قهرمانان واقعی ایران و جهان که نماد اصالت رفتاری زن ایرانی-اسلامی هستند، آشنا گردند.
این نمایش با نویسندگی حنیفه حیدری، بر پایه زندگی زنان واقعی معاصر شکل گرفته است. داستان‌ها از کتاب‌های در دسترس عموم، به‌ویژه از آثار انتشارات سوره مهر، الهام گرفته شده‌اند. روایات درباره مقاومت، ایستادگی و نقش زنان در عرصه‌های گوناگون زندگی شهری و روستایی است. یکی از عناصر خلاقانه نمایش، چیدن پازلی در طول داستان بود که در پایان، نقشه ایران را تداعی می‌کرد. در این نمایش، داستان‌های چند زن الهام‌بخش و قهرمان روایت شده، از جمله خانم کونیکا یامامورا (صبا بابایی)، مادری ژاپنی که نخستین مادر شهید غیر‌ایرانی محسوب می‌شود و پس از آشنایی با فرهنگ اصیل ایرانی-اسلامی، پسرش را در راه این سرزمین تقدیم کرد؛ و مرضیه دباغ، اولین فرمانده زن در دوران دفاع مقدس که نماد شجاعت و مادربودن در کنار رزمندگی است.
این نمایش به جنبه‌های متنوع زن بودن در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی تأکید داشت و هدف آن، بازتاب اصالت، شجاعت و مقاومت در قالب یک کار هنری و گروه‌ی بود.
محمدی برای رونق تئاتر در مدارس، گام اول، ارائه محتوای مرتبط با دغدغه‌های ذهنی نوجوانان است. در این راستا باید خوراک فکری و روانشناختی متناسب با نیاز‌ها، پرسش‌ها و علایق آن‌ها تهیه گردد.
در مرحله بعد، خود دانش‌آموزان باید در مراحل گوناگون اجرا‌ها مشارکت کنند از ایده‌پردازی گرفته تا طراحی صحنه و حتی تهیه لوازم نمایشی. این مشارکت نه تنها حس مالکیت و مسئولیت‌پذیری را در آن‌ها تقویت می‌کند، بلکه باعث پویایی و شکل‌گیری پروژه‌های بیش‌تر می‌شود. به باور من، تئاتر درمانی به نوجوانان فرصت می‌دهد تا احساسات خود را به‌صورت عملی بازنمایی و بیان نمایند. این روش برای ذهن تحلیل‌گر و فعال نوجوانان، ابزاری مناسب برای درک و پردازش مسائل اجتماعی و فردی است.
محمدی تئاتر باید بازتاب مسائلی باشد که نوجوانان را مشغول ذهن کرده است. از موضوعات روز که باید در تئاتر نوجوانان مورد توجه قرار گیرند، می‌توان به فضای مجازی و اثرات آن اشاره کرد از جمله آسیب‌های روانی، اجتماعی و وابستگی‌های ممکن، بمباران رسانه‌ای و فشار‌های فرهنگی همچون تبلیغات سبک‌های زندگی غربی و فرهنگ ترند‌ها مانند تب گروه‌های موسیقی خارجی، تأثیر فیلم‌ها و سریال‌های کره‌ای، و جریان‌های پرطرفدار که نوجوانان به‌شدت با آن‌ها درگیر هستند.
پرداختن به این موضوعات از طریق تئاتر می‌تواند ابزاری برای تبیین مسائل، ارائه دیدگاه‌های انتقادی و شکل‌دهی به افکار نوجوانان باشد. دقت بر مسائل واقعی زندگی آن‌ها، زمینه‌ساز ارتباطی و اثربخشی میان هنر و ذهن کنجکاو نوجوانان خواهد بود.
محمدی تجربه ما در گروه هنری حسیبا با نوجوانانی که به نویسندگی و نمایشنامه‌نویسی علاقه‌مندند، نشان می‌دهد که با حمایت از نوشتن، حتی با ترس از ضعف، می‌توان خلاقیت را تقویت کرد. گروه ما سال‌هاست که در مساجد و محافل محلی از نوشته‌های دختران نوجوان حمایت کرده و آن‌ها را اجرا می‌کند. تعدادی از این نوجوانان اکنون گروه‌های نمایشی خود را دارند، اما در عرصه‌های حرفه‌ای، نویسنده نوجوانی که تا به امروز به سطح مطلوب رسیده باشد، شناسایی نشده است.
محمدی مرکز رشد نوجوان امید باشگاه امید که توسط حوزه هنری کودک و نوجوان راه‌اندازی شده، بستری امن و مناسب برای رشد فرهنگی کودکان و نوجوانان فراهم آورده است. این مرکز فرصت استثنایی برای کشف و پرورش توانایی‌های هنری در قالب‌های گوناگون از جمله نمایش، سرود و شعر ارائه می‌دهد. با این حال، در بسیاری از نهاد‌های فرهنگی هنری، توجه و برنامه‌ریزی بیش‌تر در این حوزه حس می‌شود.
نوجوانان، اگر به‌درستی هدایت شوند، می‌توانند میان نسل جدید و ارزش‌های فرهنگی و انسانی، پیوندی موفق و خلاق برقرار کنند. این هنر نه تنها ابزاری تربیتی است، بلکه بستری برای شکوفایی خلاقیت و تقویت روحیه کار تیمی نیز خواهد بود.
