روانشناسان سوئدی دریافتند که داوطلبانی که خوابشان در دو شب متوالی به چهار ساعت محدود شد، خود را بیش از چهار سال پیرتر احساس میکردند. تعدادی از شرکتکنندگان حتی ادعا کردند که بیخوابی مزمن باعث میشود آنها چندین دهه بزرگتر حس کنند.
در مقابل، وقتی به افراد اجازه داده شد تا نه ساعت در رختخواب بمانند، تأثیر بر حس سن کمتر بود، اما شرکتکنندگان اعلام کردند که پس از استراحت کامل، بهطور میانگین خود را سه ماه جوانتر از سن واقعی احساس میکنند.
تأثیر سریع کمخوابی بر حس پیری
لئونی بالتر، روانشناس اعصاب و روان در مؤسسه کارولینسکا استکهلم و نویسنده اول مطالعه، میگوید
خواب تأثیر عمدهای بر حس شما از سن خود دارد و این موضوع تنها به الگوهای طولانیمدت خواب مربوط نمیشود. حتی دو شب کمخوابی نیز تأثیر مستقیم و محسوس دارد.
حس پیری علاوه بر ناتوانی بیشتر، میتواند با تغذیه نامناسب، کاهش فعالیت بدنی و تمایل کمتر به مشارکت اجتماعی و آزمایشهای جدید، بر سلامت افراد نیز تأثیر بگذارد.
محققان برای دستیابی به نتایج، دو مطالعه انجام دادند. در مرحله اول، ۴۲۹ نفر از افراد ۱۸ تا ۷۰ ساله به سوالاتی درباره اینکه پس از چند شب بدخوابی خود را در چه سنی میاحساسند، پاسخ دادند. کیفیت خواب آنها نیز بر اساس مقیاس استاندارد مورد استفاده در تحقیقات روانشناسی ارزیابی شد.
دانشمندان دریافتند که به ازای هر روز کمخوابی، داوطلبان خود را بهطور میانگین سه ماه بزرگتر احساس میکردند. در حالی که کسانی که یک ماه بدون مشکل خوابیدند، خود را به شش سال جوانتر از سن واقعی میدانستند. با این حال، رابطه علی بین خواب بد و حس پیری همچنان مشخص نبود.
در مطالعه دوم، محققان از ۱۸۶ داوطلب ۱۸ تا ۴۶ ساله پرسیدند که پس از دو شب خواب طولانی (هر شب نه ساعت) و دو شب خواب محدود (هر شب چهار ساعت) خود را در چه سنی میاحساسند. پس از دو شب خواب محدود، شرکتکنندگان خود را بهطور میانگین ۴.۴۴ سال بزرگتر از هنگام خواب کافی احساس کردند؛ این حس مسنتر شدن با شدت خوابآلودگی همبستگی داشت.
بالتر افزود اگر میخواهید جوانتر حس کنید، مهمترین کار حفاظت از خواب شماست.
مطالعات آینده
روانشناسان در مجله تفاوتهای واکنش افراد به کمخوابی را توصیف کردند. این تفاوت بستگی به کرونوتیپ افراد دارد صبحگاهیها که زود بیدار میشوند و زود میخوابند، و عصرگاهیها که دیر بیدار میشوند و دیر میخوابند. عصرگاهیها حتی پس از خواب کافی نیز معمولا خود را مسنتر احساس میکردند.
بالتر معتقد است که یافتهها در صورت تأیید، میتوانند کاربردهای خوبی داشته باشند. او گفت مهم است بدانیم سن ذهنی چقدر انعطافپذیر است. اگر بتوانیم به مردم حس جوانتری بدهیم، آنها میتوانند از مزایای مرتبط بهرهمند شوند؛ مانند تمایل بیشتر به یادگیری مهارتهای جدید و فعالبودن اجتماعی و فیزیکی.
دکتر سرنا ساباتینی، روانشناس دانشگاه ساری، نتایج را امیدوارکننده خواند، اما تاکید کرد که بررسی تداوم این نتایج در افراد سالمند، اولویت تحقیقات آتی باید باشد.
وی افزود نکته مهم دیگر برای تحقیقات آینده، کاوش مکانیسمهای این اثر در طول زمان است. این مطالعه نشان میدهد که خواب بد شبانه بر حس روز بعد تأثیر میگذارد، اما اثرات طولانیمدت بیخوابی در ماهها و سالها چگونه است؟
دکتر ایولیانا هارتسکو، مدرس ارشد روانشناسی در دانشگاه لافبورو، گفت که کیفیت نامناسب یا ضعیف خواب برای رفتارهای سبک زندگی حیاتی است و در درازمدت بر سلامت تأثیر میگذارد.
وی بیان کرد خواب یکی از رفتارهای قابل تغییر است که تأثیر سریع و چشمگیری بر سلامت دارد. درک اثرات رژیم غذایی نامناسب و کمتحریک وقت میگیرد، اما اثر یک شب کمخوابی بلافاصله و در تمام رفتارهای سبک زندگی در ۲۴ ساعت آینده قابل مشاهده است.
نیاز به تحقیقات طویلزمان
یک مطالعه جداگانه دهساله بر روی بیش از ۴۰۰۰ اروپایی نشان داد که افرادی که بهطور مداوم دو تا سه بار در هفته ورزش میکنند، بهطور معناداری کمتر از افراد غیرفعال دچار بیخوابی میشوند و میتوانند بهتر هر شب بین شش تا نه ساعت بخوابند.
تیم بینالمللی محققان، پرسشنامههایی از شرکتکنندگان نظرسنجی سلامت تنفسی جامعه اروپایی را درباره عادات ورزشی، مدت و زمان خواب و سطح خوابآلودگی روزانه تجزیه و تحلیل کردند. داوطلبان در ۲۱ مرکز و در ۹ کشور به مدت یک دهه تحت نظر بودند.
این مطالعه نشان داد که افرادی که هفته دو بار، حداقل یک ساعت ورزش میکردند، ۴۲ درصد کمتر از افراد غیرفعال دچار مشکل در خواب رفتن میشدند.
نویسندگان در مجله BMJ مینویسند این مطالعه با دوره پیگیری دهساله مشخص میکند که تداوم در فعالیت بدنی میتواند عاملی مهم در بهینهسازی مدت خواب و کاهش علائم بیخوابی باشد.





