به طور کلی، تمرکز مهارتی است که به فرد کمک می‌کند تا توجه کامل خود را بر یک موضوع متمرکز سازد. قوه تمرکز، سپری در برابر عوامل حواس‌پرتی بوده و کارایی ذهنی را ارتقا می‌دهد. سطح تمرکز در افراد متفاوت است و تحت تأثیر متغیر‌های گوناگون قرار دارد.
عوامل مختل‌کننده تمرکز
مشکلات جسمی و روانی افسردگی یا اختلالات خواب مانند آپنه خواب می‌تواند توانایی تمرکز را کاهش دهد و اثرات منفی بر بینایی یا شنوایی داشته باشد. وقتی فرد زمان زیادی را صرف درک یک متن یا شنیدن سخنان دیگران می‌کند، یعنی از ظرفیت مغز فرا‌تر رفته است.
عوارض دارویی برخی دارو‌ها، به‌ویژه دارو‌های ضد‌افسردگی یا ضد‌حساسیت، می‌توانند سرعت پردازش و توانایی مغز برای تمرکز را کاهش دهند.
مصرف الکل مصرف بیش از حد مشروبات الکلی، با برهم‌زدن خواب و کاهش کارایی ذهنی، تأثیر منفی بر تمرکز می‌گذارد.
بیش‌ازحد اطلاعات ما از طریق تلویزیون، این‌ترنت و سایر رسانه‌ها روزانه در معرض حجم عظیمی از اطلاعات قرار داریم. ورود اطلاعات بیش از حد به مغز، سیستم پردازش اطلاعات را تحت فشار قرار می‌دهد و به‌راحتی باعث از دست رفتن تمرکز می‌شود.
راهکارهای بهبود تمرکز
ذهن‌آگاه‌ی ذهن‌آگاه‌ی یا دقت آگا‌هانه تکنیکی کاربردی برای حضور در لحظه حال است. این روش مغز را آموزش می‌دهد تا در لحظه آرام‌تر عمل کند. برای پرورش ذهن‌آگاه‌ی، هر روز چند دقیقه بی‌حرکت بنشینید، چشمان را ببندید و بر تنفس تمرکز کنید؛ توجه‌تان بر دم و بازدم باشد. هرگاه متوجه شدید فکر‌تان به موضوع دیگری رفته، بلافاصله ذهن را به تمرکز بر نفس بازگردانید.
بازی‌های فکری هدف از انجام این بازی‌ها تنها تسلط بر خود بازی‌ها نیست، بلکه بهبود کارکرد شناختی در زندگی روزمره است. شواهد نشان می‌دهد با انجام بازی‌های فکری و پیشرفت تدریجی در آن‌ها می‌توان قدرت تمرکز را افزایش داد.
جویدن آدامس بر اساس تحقیقات سال ۲۰۱۵، جویدن آدامس می‌تواند سطح هوشیاری را افزایش دهد. نتایج این مطالعه نشان داد که جویدن آدامس در طول روز با افزایش کارایی در محل کار و کاهش مشکلات شناختی مرتبط است.
استراحت استراحت کافی به مغز فرصت بازیابی می‌دهد. این امر باعث می‌شود مغز در زمان کار یا مطالعه به‌شکل کارآمد‌تری عمل کند و تمرکز بیش‌تری داشته باشد.
سبک زندگی سالم‌تر جنبه‌های متعدد یک سبک زندگی سالم می‌تواند به بهبود تمرکز کمک کند. مهم‌ترین بخش‌های آن، خواب کافی و ورزش منظم است. تحقیقات رابطه مستقیمی بین ورزش و کارکرد شناختی، به‌ویژه تمرکز و دقت، در انسان را تأیید کرده‌اند. ورزش، دسترسی بدن به مواد شیمیایی مغز را افزایش می‌دهد؛ این فرآیند باعث تقویت کارکرد مغز، کاهش استرس و بهبود کیفیت خواب می‌شود.
با بهبود کیفیت خواب، هورمون‌های زیان‌آور استرس‌زا و پروتئین‌هایی که به مغز آسیب می‌رسانند، کاهش می‌یابند. به همین منظور، هر شب حدود ۸ ساعت بخوابید و در هفته ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی مانند پیاده‌روی سریع داشته باشید.
رژیم غذایی متعادل مهم‌ترین استراتژی برای حفظ سلامت مغز و توانایی‌های آن، پیروی از یک الگوی غذایی سالم است که شامل مقدار زیادی میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل می‌شود. سعی کنید پروتئین را از منابع گیاه‌ی و ماهی تامین کنید و چربی‌های سالم مانند روغن زیتون یا کانولا را جایگزین چربی‌های حیوانی و اشباع‌شده کنید.
