تأثیر مخرب قیاسهای اجتماعی بر سلامت روان علل، پیامدها و راهکارهای مقابله, بسیاری از ما دچار یک عادت ناخوشایند هستیم که ممکن است از آن آگاه نباشیم. این الگو معمولاً از دوران کودکی آغاز میشود، زمانی که والدین فرزندان را با دیگران مقایسه میکنند و به چیزهایی اشاره میکنند که دیگران دارند و کودک فاقد آنهاست. بزرگترها نیز این رفتار را ادامه میدهند، گاهی حتی با نیتهای خوب.

آیا تا به حال کسی نقاط ضعف شما را در مقایسه با دیگران به شما یادآوری کرده است؟

حتی اگر به دنبال ایجاد آشوب نباشید، صرفاً با فرازدن مرزهای معمول اجتماعی با واکنشهای منفی و انگشتنمایی روبرو میشوید. هیچکس شبیه کسی دیگر نیست. هیچکس نه بهتر است و نه بدتر، و همانطور که میگویند، مقایسهها نفرتانگیز هستند. با این حال، مقایسه میان افراد یک رفتار رایج انسانی است که gần به یک عیب یا وسواس مسری میرسد، رشد فردی را مهار کرده و به هویت فرد صدمه میزند.

در نهایت، اگر مردم بخواهند منحصر به فرد بودن شما را تحسین کنند، هرگز شما را مقایسه نخواهند کرد؛ بلکه تمرکز خود را بر این میگذارند که شما از نظر آنها کاستی دارید و از هنجار خارج هستید. مقایسه، سمی است برای عزت نفس شما.

هنگامی که دیگران تصویر، پتانسیل یا شخصیت شما را در هنگام مقایسه با دیگران تحریف میکنند، همینقدر صدمهزننده است. یکنواختی مرگ است، تنوع زندگی است.— میخائیل آ. باکونین چرا مردم مقایسه میکنند؟ لئون فستینگر در سال ۱۹۵۴ نظریّهای درباره مقایسه اجتماعی ارائه داد که نکته جالبی را برجسته میساخت. اگر فردی ایده شفاف و دقیقی درباره ارزش، کارایی یا ویژگیهای خود نداشته باشد، معمولاً تمرکز خود را بر اطرافیان معطوف میکند.

این امر به او یک نقطه مرجع میدهد تا برای ارزیابی خود بهره بگیرد. کنید که دائماً دو دخترش را با هم مقایسه میکند.

او تقریباً هر روز به دختر کوچکتر یادآوری میکند که وقتی خواهرش به این سن میرسید، هم کار میکرد، هم رابطه پایداری داشت و هم فرزند. این اظهارنظرها تأثیر مخربی بر روان دختر جوان میگذارند. ناامنیهایی شکل میگیرند و عزت نفس او را هدف قرار میدهند. هنگامی که چیزی در درون شما سرکوب شده و به شکل عقدهای نهان باقی میماند، تأثیرش را بر بسیاری از امور زندگی میگذارد.

کنفوسیوس این حس را به میهمانی تشبیه میکند که وارد خانه شما میشود، اما کمکم امور خانه را در اختیار میگیرد و بر شما مسلط میشود. اگر دیگران نیز هر روز این ایدهها را تقویت و تغذیه کنند، میتواند عواقب جدی داشته باشد. با توجه به میزان آسیبپذیری این رفتار، بیایید دلایل آن را بررسی کنیم.

عواملی که مقایسهها را به رفتارهای صدمهزننده تبدیل میکنند کمبود هوش عاطفی افرادی که مداماً مقایسههای اجتماعی انجام میدهند، معمولاً از هوش عاطفی کمتری برخوردارند. اگر این موضوع در نظر گرفته شود، احتمالاً کمتر به این نوع رفتارها روی میآورند. این افراد همدلی لازم برای درک این واقعیت را ندارند که هر فرد شخصیت، ذات، وجود و ارزشهای منحصر به فرد خود را دارد.

اگر نتوانید این را درک کنید، در برقراری ارتباط با دیگران دچار مشکل میشوید. شما به آنها احترام نمیگذارید و نمیتوانید خود را جای آنها بگذارید. یکی دیگر از اصول هوش عاطفی، ارتباط مناسب است. این رویکرد معتقد است که بهرهگیری از مقایسهها نه سودمند است و نه معتبر. اگر میخواهید با فردی درباره رفتارش صحبت کنید، بهتر است به طور خاص درباره آنچه او انجام میدهد سخن بگویید، بدون اشاره به هیچ فرد دیگری.

به عنوان مثال، نباید به کودکی بگویید تو در ریاضی به اندازه برادرت خوب نیستی! رویکرد مبتنی بر هوش عاطفی این است میبینم که در ریاضی دچار چالش هستی، اما فکر میکنم اگر کمی بیشتر تلاش کنی و پشتیبانی بخواهی، اوضاع بهتر خواهد شد. افراد ارزش داراییهای خود را نمیشناسند افرادی که مقایسههای اجتماعی زیادی انجام میدهند، قدر داراییهای خود را نمیدانند.

والدینی که فکر میکنند فرزند دیگران تلاش بیشتری میکنند، یا همسری که زحمات شریک زندگیاش را درک نمیکند. شما نیز همین کار را با خودتان انجام میدهید. وقتی ویژگیهای خود را با دیگران مقایسه میکنید، به خودتان به اندازهای که شایسته است ارزش نمیدهید.

دکتر سباستین دری و دکتر شای داویدای در مطالعهای که در مجله شخصیت و روانشناسی اجتماعی منتشر شده است، نشان دادهاند که افرادی که خود و عزیزانشان را با دیگران مقایسه میکنند، نه تنها خودشان را به درستی نمیشناسند، بلکه قدردان و سپاسگزار داراییهای خود نیز نیستند. بدبینی و نارضایتی اینها مانع از سپاسگزاری به عزیزانشان برای آنچه هستند میشود. میتوانید متوجه شوید که این الگو چقدر مشکلساز است.

دستکاری احساسی آخرین و نه کماهمیتترین عامل، انگیزهای مخرب در لایههای مقایسههای اجتماعی وجود دارد دستکاری دیگران و آسیب رساندن به عزت نفس آنها. این واقعاً یک تاکتیک رایج در میان افرادی است که میخواهند کنترل را در دست داشته باشند، زیرا مقایسههای مداوم تحقیرآمیز هستند. در نتیجه، میبینید که اگرچه مقایسههای اجتماعی رایج هستند، قطعاً سالم نیستند.

افرادی که زیاد این کار را میکنند، معمولاً از احترام و همدلی، که پایههای ارتباطات اجتماعی هستند، برخوردار نیستند. اگر خود را قربانی این نوع دستکاری میبینید، سعی کنید در آن بازی وارد نشوید. برای خودتان بایستید و از فردیت خود دفاع کنید. شما تنها یک نفر هستید و همین امر شما را باارزش میسازد. ما خورشید و ماه هستیم، دوست گرامی؛ ما دریا و زمین هستیم.

مقصد ما تبدیل شدن به یکدیگر نیست؛ بلکه شناخت یکدیگر است، یادگیری دیدن فرد دیگر و احترام گذاشتن به او برای آنچه هست هر یک مکمل و ناهمخوان فرد دیگر.— هرمان هسه