دلواپس نباشید، اگر با خواندن این مطلب متوجه شدید که شما نیز در یک رابطه عاشقانه فریبنده گیر افتادهید، راهکارهایی را به شما پیشنهاد میدهیم که سطح این رابطه را ارتقا دهد. در قدم اول بیایید یک عشق فریبنده را بشناسیم.
احتمالا چندین بار از خود پرسیدهاید که چرا برخی روابط عاطفی ناکام میشوند. روابطی که با شور و شیدایی آغاز میشوند اما کمکم به سردی میگریزند. آیا اصلا میتوان گفت که این نوع رابطه یک رابطه عاشقانه واقعی است؟
در دنیای پیوندهای عاطفی، هیچ چیز آسان نیست و ما بیشتر در دام شورانگیز میل، اشتیاق و دوپامین دچار میشویم، عناصری که هر پویایی و حرکتی را تغذیه میکنند. با این حال، روابطی که تنها بر پایه جاذبههای فیزیکی بنا شدهاند، دیری نمیپایند.
زوجین در این رابطه مبنای ارتباط خود را بر اشتیاق زیاد و تضمین رسیدن به اوج لذت دوطرفه قرار میدهند که در عین حال صمیمیت در آن وجود ندارد. در این ساختار جای ستونهای همدلی، صداقت و اطمینان به یکدیگر خالی است.
استرنبرگ بر این باور است که شور و شوق در یک رابطه عاطفی به همان سرعتی که جرقه میزند و شکل میگیرد، خاموش و محو میشود. اما صمیمیت به آهستگی تشکیل شده و به وفاداری ماندگاری تبدیل میشود.
رابرت جی استرنبرگ کیست و چرا سالها به پژوهش در باب مفهوم عشق پرداخته است؟
بیتردید فهمیدن روانشناسی معاصر بدون شخصیت رابرت جی استرنبرگ امکانپذیر نیست. استرنبرگ، دانشمند روانشناسی شناختی اهل ایالات متحده آمریکا است. او استاد گسترش انسانی در دانشگاه کرنل و دارای لیسانس از دانشگاه ییل و دکترا از دانشگاه استنفورد است. او سیزده دکترای افتخاری از دو دانشگاه آمریکای شمالی، یک دانشگاه آمریکای جنوبی، یک دانشگاه آسیایی و نه دانشگاه اروپایی دارد و مقام استادی افتخاری در دانشگاه هایدلبرگ آلمان را نیز داراست. او یکی از همکاران برجسته مرکز روانسنجی در دانشگاه کمبریج است.
گرچه اکنون شهرت استرنبرگ به علت نظریه مثلث عشق اوست، اما وی آثار بسیاری در حوزههایی نظیر نظریههای سهگانه هوش، اضطراب، اندوختهگذاری در خلاقیت و نظریههای گوناگون مربوط به سبکهای فکر، خرد، عشق و نفرت دارد. علاوه بر این، او بیش از صد کتاب و مقاله در عرصههای گوناگون روانشناسی منتشر کرده است.
دانستن این نکته دلنشین است که علت دقت زیاد این روانشناس شناختی برجسته بر عشق و روابط عاطفی یک حقیقت غیرقابل انکار از نظر اوست عشق و رابطه عاطفی جوهر انسان میباشند. فهمیدن این عنصر اساسی، تسهیل درک عمیقتری از خودمان میشود. کتاب معروف او قصههای عشق نظری تازه در رابطه (۱۹۹۹) منبعی شوقانگیز برای کشف خودمان از طریق روابطمان است.
عشق فریبنده (ابلهانه) از دید استرنبرگ چگونه عشقی است؟
عشق فریبنده عشقی نابالغ است که بین دو نفر تنها بر پایه اشتیاق و جاذبه فیزیکی تشکیل میشود. همه ما در مقطعی از زندگی این عشق را تجربه میکنیم، بهویژه وقتی جوانتر هستیم. این عشق، پیوندی عاری از صمیمیت است، اما نوعی جوشش میل، تمایلات جنسی و محبت کور بر آن حاکم است، به نحوی که هر نوع قضاوتی را به تعویق میاندازد، اما طرفین را با لذتهایش میلرزاند و به شور میآورد.
از آنجا که این مفهوم در نظریه مثلث عشق استرنبرگ ادغام شده است، بهتر است سه ضلعی که این مثلث را تعریف میکنند، بشناسیم
اشتیاق آن جاذبه فیزیکی، جنسی و عاطفی که عشق رمانتیک را تعریف میکند.
صمیمیت نزدیکی و پیوند عاطفی، مطمئن و ربط عمیق بین زوجین.
تضمین تصمیم زوجین برای مراقبت از پیوندشان در درازمدت از طریق وفاداری، مسئولیتپذیری، حل مسئله و غیره.
از نظر استرنبرگ با ادغام هر یک از این ضلعها در یکدیگر انواع عشق تشکیل میشود که عشق فریبنده یکی از این انواع است.
انواع عشق حاصل از مثلث عشق
۱- فقدان عشق
وقتی ابعاد سهگانه عشق در روابط افراد بسیار کمرنگ است یا اصلا وجود ندارد. همانند تعداد زیادی از روابط رسمی که افراد با یکدیگر دارند. اگر حس شخص نسبت به شریک زندگی از این نوع باشد، این رابطه در معرض خطر است.
۲- دوست داشتن
وقتی تنها عامل صمیمیت وجود دارد و از دو ضلع دیگر خبری نیست یا بسیار کمرنگاند. این نوع عشق، حس تشکیل یک رابطه دوستی عمیق و حقیقی است. در این حالت حس دلسوزی، رفاقت، گرمی، مهر و علاقه و هیجانات مثبت وجود دارد، اما حس شور و شوق (شهوت) و تصمیم/تضمین وجود ندارد.
۳- شیفتگی (دلباختگی)
در این نوع عشق، ضلع شور و شوق (شهوت) بر روابط افراد یا حس یک فرد نسبت به فرد دیگر حاکم است. یک حالت شدید شور و اشتیاق است که در آن فرد به شدت و به طور افراطی مجذوب شده، در حالی که تضمین و صمیمیت واقعی وجود ندارد. در این حالت فرد به طور وسواسگونه از فرد روبرو شخص ایدهآلی میسازد. در این نوع عشق درجه بالایی از برانگیختگی فیزیولوژیک و روانی وجود دارد. این نوع عشق با وصل شدن به معشوق به شدت آغاز میشود و امکانپذیر است به تنفر تبدیل شود.
۴- عشق پوچ (تهی)
در این نوع عشق تنها ضلع تصمیم/تضمین وجود دارد و دیگر ابعاد وجود ندارند یا بسیار کمرنگاند. به طور معمول این نوع عشق در یک رابطه بلندمدت راکد وجود دارد که در آن زوجها رابطه دوستانه و عاطفی متقابل را از دست دادهاند و یا آنقدر با هم ماندهاند که به یکدیگر عادت کردهاند یا به علت هراس از بیوفایی و یا بهخصوص بخاطر فرزندان با هم زندگی میکنند. این نوع عشق در ازدواجهای از پیش ترتیبدادهشده نیز دیده میشود.
۵- عشق رمانتیک
این نوع عشق ترکیبی از صمیمیت و شور و شوق است که بر دو جنبه جذابیت فیزیکی و عاطفی محکم است. نوعی حس نزدیکی، قرابت و پیوند بین دو زوج وجود دارد. در این حالت اطمینان زیاد بالایی نسبت به همسر وجود دارد و از نظر عاطفی به شدت به او نزدیک است.
در این نوع عشق خودافشایی زیاد است و شخص بدون هراس از طرد شدن، عقاید و افکار خود را با همسرش در میان میگذارد و وقتی که افکار و حس خود را برای فرد روبرو بیان میکند، حالت شور و شوق در اوج توانایی خواهد بود.
با این حال به علت نداشتن بینش و تضمین، امکان تداوم این عشق اندک است. در صورتی که رابطه به علت ارضای نیازهای زوجین تداوم یابد، با گذشت زمان تضمین در روابط آنها به وجود میآید.
۶- عشق رفاقتی
این نوع عشق ترکیبی از صمیمیت و تضمین است. یک رابطه دوستانه پایدار، طولانیمدت و متعهدانه که همراه با مقدار زیادی صمیمیت است.
در این نوع عشق تصمیم بر آن است که شخص همسرش را دوست داشته باشد و به باقیماندن با او متعهد است.
این نوع عشق همراه با بهترین روابط دوستانه است که حرکت شهوانی در آن نیست یا بسیار کمرنگ است و حرکت عطوفتورزانۀ در آن دیده نمیشود.
تعداد زیادی از عشقهای آرمانی که دوام یابند و پایدار شوند، تبدیل به عشق رفاقتآمیز میشوند. این نوع عشق بین دو همکار که سالها با یکدیگر کار کردهاند یا بین زوجی که فرزندانی دارند مشاهده میشود.
۷- عشق فریبنده (ابلهانه)
این نوع عشق، از ترکیب شور و شوق (شهوت) و تصمیم/تضمین به وجود میآید و صمیمیت در آن دیده نمیشود. زوجین تنها بر پایه حالت شور و شوق (شهوت) نسبت به هم متعهد میباشند و رابطه صمیمانه و عاطفی عمیقی با یکدیگر ندارند. این حالت گردبادی از هیجانات است که به سرعت فروکش میکند.
استرنبرگ معتقد است در این حالت افراد در نگاه اول عاشق یکدیگر میشوند و بسیار سریع، بدون اینکه یکدیگر را بشناسند، به داشتن یک رابطه طولانیمدت متعهد میگردند. این عشق بسیار شدید و بسیار وسواسگونه است. فرد نمیتواند فکر خود را از او رها کند، شدیدا آرزو میکند به او نزدیک شود، او را لمس کند و با او در آمیزد و با این تخیلات به فرد حالت شوریدگی میدهد.
۸- عشق کامل (آرمانی)
این نوع عشق ترکیبی از سه حالت صمیمیت، شور و شوق (شهوت) و تصمیم/تضمین است. در این حالت فرد همسر خود را به مثابه یک انسان دوست میدارد و به او احترام میگذارد، به او متعهد است و از طریق برقراری ربط درست با او حس نزدیکی میکند. حرکت دوستانه، رفاقتی، با محبتآمیز و همراه با مراقبت خواهد داشت. روابط زناشویی همراه با تضمین به وفاداری و اوج لذت بدون حس گناه تجربه میشود.
استرنبرگ (۱۹۸۸) میگوید رسیدن به این مرحله بسیار آسانتر از نگهداشتن آن است.

ویژگیهای عشق فریبنده
عشق فریبنده وسواس را با عاطفه و دلسوزی ترکیب میکند. یعنی میل دائمی برای تایید شدن هر حس و ارضای هر نیاز وجود دارد. جذابیت بسیار شدید است، اما شریک به نوبه خود اسیر هراس از مورد دقت واقع نشدن، رنج رها شدن، و اینکه فرد روبرو او را با همان شدت دوست نداشته باشد، میشود.
بر اساس تحقیقات صورتگرفته در دانشگاه سری راماچاندرا، میل جنسی با واسطه تستوسترون و استروژن تشکیل میشود، در حالی که جذب فیزیکی توسط دوپامین، هورمون شوق برانگیخته میشود. به این علت، در روابطی که شیفتگی بر آنها غالب است، این هورمونها و انتقالدهندههای عصبی درگیرند به نحوی که روابط مبتنی بر عشق اعتیادآور میشوند.
ویژگیهای عشق اعتیادآور (مبتنی بر میل جنسی)
بیایید ویژگیهای بیشتری را در این عرصه بشناسیم. در عشق مبتنی بر میل جنسی ناظر یک یا چند مورد از این ویژگیها هستیم
قهر و آشتیهای مکرر
هراس از خیانت یا رها شدن
نوعی دلبستگی مداوم توام با اضطراب
فراز و نشیبهای ناشی از مشاجره مکرر
حسادت و کنترل یکدیگر
در این نوع عشق طبق معمول زوجها خودانزوا میباشند، یعنی برای یکدیگر زندگی میکنند، به این علت تماس با خانواده و دوستان به حداقل میرسد.
در غیاب صمیمیت خوب، بلوغ عاطفی و اطمینان، طرفین رابطه نمیدانند چطور با مشکلات و اختلافات کنار بیایند.
طول عمر رابطه در عشق فریبنده
بر پایه نظریه مثلثی عشق استرنبرگ، عشق فریبنده زمان کوتاهی دارد از ۶ ماه تا ۲ سال میتواند متغیر باشد. دلیلی که این رابطه را محکوم به ناکامی میکند، فقدان صمیمیت است. بیاد داشته باشیم، این همان مفهومی است که به مثابه یک چسب روانی-عاطفی در هر پیوند عمل میکند و با اطمینان، تعامل، ربط و غیره تغذیه میشود.
بر اساس تحقیقات منتشرشده در نشریه فرانتییر این سایکولوژی، هنگامی که در این رابطه، شوق و اشتیاق جای صمیمیت را میگیرد، زمان همیشه دشمن شما است. در حالی که گذر زمان، روابط مبتنی بر تضمین، اشتیاق و صمیمیت را تحکیم میکند.
چگونه از شر یک رابطه فریبنده (ابلهانه) خلاص شویم؟
احتمالا تعداد زیادی از ما عشق فریبنده را به طور اختصاصی در جوانی تجربه کردهایم. دچار آن شده و از آن درسهایی گرفتهایم. احتمالا صرف نظر از اینکه بسیار مختصر بوده، رنج و لذت توامانی از آن بردهایم، ارزشش را داشته که تجربیاتی کسب کنیم. اما چطور میتوان صدمه ندیده یا از خطرات احتمالی جلوگیری کرد؟
نقطه آغاز این است که بفهمید چه نوع رابطهای دارید رابطهای مبتنی بر جاذبه فیزیکی و فقدان صمیمیت عاطفی. آگاهی از این کار به شما این امکان را میدهد که هوشیار باشید این یک رابطه اصیل و ماندگار نیست. به زودی شور شما فرو مینشیند و این رابطه به محاق میرود.
سپس بهتر است مقصد شما این باشد که از یک عشق فریبنده به سمت یک عشق کامل بروید، رفتن از یک دلبستگی مضطرب به یک دلبستگی ایمن. اما ببینیم چطور
اهداف کوتاهمدت و بلندمدت مشترک تعیین کنید.
تلاش کنید بهترین پشتیبان برای یکدیگر باشید.
یاد بگیرید که مشکلات و اختلافات را حل کنید.
احساسات و عواطف را بدون هراس بیان کنید.
احترام، فهمیدن و مراقبت متقابل را در خود پرورش دهید.
ربط خود را بر پایه گوش دادن، قاطعیت و احترام برقرار کنید.
ربط و کنجکاوی خود را در رابطه علایق شریک زندگی خود و به منظور شناخت رویاها و خواستههای او ترویج دهید.
در نهایت، نظریه مثلثی عشق استرنبرگ یک مدل عالی برای فهمیدن چگونگی تشکیل روابط است. جهان عواطف بسیار پیچیده است و ما بیشتر در آن ناکام میخوریم. اما تسلیم نشوید؛ افرادی وجود دارند که همیشه قیمت تلاش ما را دارند. به یاد داشته باشید این ماموریت است که هر دو طرف رابطه باید برای ترقی آن بکوشند.






