استرسهای روزمره نظیر تکالیف خانگی، ساعات کاری طولانی، نگرانیهای مالی، خستگی ناشی از پرورش فرزندان و موقعیتهای احساسی فرساینده، میتواند خواب راحت را به چالشی اساسی تبدیل کند. در این شرایط، تمرکز بر تکنیکهای تنفسی میتواند نقش حامی مؤثری در تسکین ذهن و بدن ایفا نماید.
اصول کلی قبل از آغاز تمرینات
هرچند تمرینهای تنفسی متنوعی برای ایجاد آسایش و تسهیل خواب وجود دارد، اما چند اصل بنیادین بر همگی صدق میکند. بستن چشمان برای از بین بردن عوامل حواسپرتی و تمرکز بر نفس، گام اول هر تمرینی است. هر تکنیک مزایای منحصر به فردی دارد؛ بنابراین امتحان چند روش و ادامه منظم آنها میتواند به نتایج مطلوب منجر شود.
تکنیک تنفس ۴-۷-۸
این روش که دکتر اندرو ویل آن را به عنوان فرم نوینی از پرانایاما (تکنیک باستانی یوگا) معرفی کرده، شامل مراحل زیر است لبها به آرامی جدا شده و نفس به طور کامل با صدای طبیعی خارج میشود. سپس لبها فشرده شده و از بینی در ۴ ثانیه نفس کشیده میشود. نفس ۷ ثانیه نگه داشته شده و در ۸ ثانیه به طور کامل و با آزادی از دهان خارج میشود. برای مبتدیان تکرار ۴ بار و در نهایت تا ۸ بار توصیه میشود. این تکنیک با افزایش اکسیژنرسانی، حس آسایش عمیقی را فراهم میآورد.
تمرین تنفس بهراماری پرانایاما (تنفس زنبوری)
این تمرین با بستن چشمان، پوشاندن گوشها با دستها، قرار دادن انگشتان اشاره روی ابروها و بقیه انگشتان روی چشمان، و فشار ملایم بر نواحی بینی و ابرو انجام میشود. دهان بسته مانده و نفس از بینی خارج میشود در حالی که صدای اوم تولید میگردد. تکرار ۵ بار این چرخه، بر اساس مطالعهای در سال ۲۰۱۷، میتواند تنفس و ضربان قلب را به شدت کاهش داده و بدن را برای خواب آماده سازد.
تمرین تنفس سهقسمتی
این روش ساده شامل دم عمیق و طولانی، بازدم کامل با تمرکز بر احساسات بدن، و در نهایت افزایش مدت بازدم به دو برابر دم است. سادگی اجرا باعث شده بسیاری این تکنیک را به روشهای دیگر ترجیح دهند.
تمرین تنفس دیافراگمی
در حالت دراز کشیده یا نشسته، یک دست روی سینه و دیگری روی شکم قرار میگیرد. نفس عمیق از بینی کشیده شده طوری که دست سینه ثابت بماند و دست شکم بالا و پایین رود. سپس بازدم آهسته از لبهای جمعشده انجام میشود. این تکنیک با تقویت دیافراگم، ریت تنفس را کند کرده و نیاز به اکسیژن را کاهش میدهد.
تمرین تنفس بینی جانشین (نادی شودانا پرانایاما)
در حالت چهارزانو، دست چپ روی زانو و دست راست روبروی بینی قرار میگیرد. پس از بازدم کامل، سوراخ راست بینی بسته شده و از چپ نفس کشیده میشود. سپس راست باز شده و در حالی که چپ بسته است، از راست بازدم انجام میگردد. این چرخه به مدت ۵ دقیقه ادامه یافته و با بازدم از چپ به پایان میرسد. مطالعه ۲۰۱۳ نشان داد این تمرین باعث کاهش قابلتوجه سطح استرس میشود.
تنفس بوتیکو
این روش به نام پزشک خالقش نامگذاری شده و به مدیریت تنفس کمک میکند. در رختخواب، دهان بسته شده و به مدت ۳۰ ثانیه از بینی با شدت طبیعی نفس کشیده میشود. سپس یک نفس عمیق آگاهانه، بستن بینی با انگشتان تا حس نیاز به تنفس، و مجددا نفس عمیق از بینی. این تکنیک به افراد کمک میکند به ریت تنفس طبیعی بازگردند و راحتتر بخوابند.





